Wigilia 2025 dniem wolnym: kto może pracować 24 grudnia i jakie są kary

Wigilia po raz pierwszy ustawowo wolna – co to oznacza w praktyce?

Od 2025 r. 24 grudnia (Wigilia Bożego Narodzenia) jest dniem ustawowo wolnym od pracy. Zmiana została wprowadzona w lutym 2025 r., a liczba dni ustawowo wolnych w Polsce wzrosła do 14. Dla większości pracowników to realna różnica: zamiast „urwać się wcześniej”, można legalnie planować cały dzień bez obowiązków zawodowych.

Uwaga: wolne nie oznacza, że absolutnie nikt nie może pracować. Prawo dopuszcza wyjątki – ale tylko w ściśle określonych sytuacjach.

Kiedy praca w Wigilię jest dozwolona? Lista wyjątków z Kodeksu pracy

Państwowa Inspekcja Pracy przypomina, że praca w święta (w tym w Wigilię) jest możliwa wyłącznie w przypadkach wskazanych w art. 151¹⁰ Kodeksu pracy. Chodzi o prace, których nie da się wstrzymać ze względu na bezpieczeństwo, ciągłość procesów lub potrzeby społeczne.

Najczęstsze sytuacje, w których wolno planować pracę 24 grudnia

• akcje ratownicze i usuwanie awarii (ochrona życia, zdrowia, mienia, środowiska),
• ruch ciągły,
• praca zmianowa,
• niezbędne remonty,
• transport i komunikacja,
• zakładowe straże pożarne i służby ratownicze,
• ochrona osób i mienia,
• rolnictwo i hodowla,
• prace konieczne ze względu na użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności (m.in. gastronomia, hotelarstwo, gospodarka komunalna, placówki ochrony zdrowia, pomoc społeczna i całodobowa opieka),
• kultura, oświata, turystyka, wypoczynek (w zakresie, w jakim praca jest konieczna),
• systemy czasu pracy, w których praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta,
• świadczenie usług „zdalnie” na rzecz odbiorców poza terytorium Polski, jeśli u odbiorcy święto w Polsce jest normalnym dniem pracy.

Jeśli pracujesz w Wigilię – pracodawca musi oddać dzień wolny

Gdy 24 grudnia wypada Ci jako dzień pracy w jednym z dozwolonych przypadków, pracodawca ma obowiązek zapewnić inny dzień wolny do końca okresu rozliczeniowego (PIP wskazuje, że najczęściej będzie to do 31 grudnia).

Dla pracowników to ważna wskazówka: sama informacja „Wigilia jest wolna” nie zamyka tematu, jeśli działasz w systemie zmianowym lub w branży, która pracuje w święta. Warto wcześniej sprawdzić grafiki i zasady odbioru dnia wolnego.

Nielegalne polecenie pracy w Wigilię: konsekwencje dla pracodawcy

Jeżeli pracodawca zleci pracę 24 grudnia poza wyjątkami z art. 151¹⁰ Kodeksu pracy, popełnia wykroczenie. PIP przypomina, że grozi za to grzywna od 1000 zł do 30 000 zł.

To istotna informacja także dla osób rekrutujących się do nowych firm: warto dopytać o organizację pracy w święta, zwłaszcza gdy praca ma charakter biurowy lub warsztatowy i nie mieści się w ustawowych wyjątkach.

Wigilia a handel: co do zasady – zakaz, ale z długą listą wyjątków

Wigilia jest wolna również dla zatrudnionych w handlu – z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach o ograniczeniu handlu. W święta zakazany jest handel i czynności związane z handlem oraz powierzanie takiej pracy.

Ważne: zakaz obejmuje nie tylko pracowników na etacie, ale także osoby zatrudnione na umowach cywilnoprawnych. Jednocześnie zakaz nie dotyczy samego przedsiębiorcy – może on prowadzić sprzedaż osobiście, a nawet skorzystać z nieodpłatnej pomocy najbliższej rodziny (np. małżonka, dzieci, rodziców), o ile na co dzień nie zatrudnia tych osób na umowę o pracę lub cywilnoprawną.

Gdzie handel może działać 24 grudnia?

Wyjątki od zakazu pracy w handlu wynikają z art. 6 ustawy z 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 301). W praktyce legalnie mogą działać m.in.:

• stacje paliw,
• apteki i punkty apteczne,
• placówki, gdzie przeważa handel kwiatami, prasą lub określonym asortymentem (np. bilety, wyroby tytoniowe, kupony gier),
• placówki pocztowe (przy spełnieniu warunku przeważającej działalności pocztowej),
• sklepy w wybranych lokalizacjach, np. na dworcach, w portach lotniczych – w zakresie obsługi podróżnych,
• piekarnie, cukiernie, lodziarnie (gdy przeważa handel wyrobami piekarniczymi i cukierniczymi),
• placówki, w których przeważającą działalnością jest gastronomia,
• sklepy internetowe i platformy internetowe,
• handel z automatów,
• wybrane formy handlu rolnego, skupu i działalności specjalistycznej (np. produkty rolne).

Kary w handlu mogą być dużo wyższe: nawet do 100 000 zł

Jeśli przedsiębiorca powierzy pracę w handlu w Wigilię bez podstawy w wyjątkach ustawowych, naraża się na grzywnę od 1000 zł do nawet 100 000 zł (PIP wskazuje, że sankcje w handlu są ostrzejsze).

Dla pracodawców to sygnał, by szczególnie ostrożnie planować grafik, a dla pracowników – by wiedzieć, że „prośba o przyjście na chwilę” do sklepu 24 grudnia może mieć realne konsekwencje prawne dla firmy.

Praktyczna wskazówka: jeśli Twoja branża działa w święta (np. transport, ochrona zdrowia, ochrona mienia, ruch ciągły), kluczowe są dwie rzeczy: czy praca mieści się w ustawowych wyjątkach oraz kiedy i jak zostanie oddany dzień wolny w okresie rozliczeniowym.

Źródło: Państwowa Inspekcja Pracy, 2025-11-07, https://www.pip.gov.pl/aktualnosci/wigilia-po-raz-pierwszy-wolna-od-pracy-ale-nie-dla-wszystkich