Chore dziecko a praca w 2025: dodatkowy urlop po porodzie, dłuższy rodzicielski i zdalna

Gdy zdrowie dziecka komplikuje życie zawodowe – co daje Kodeks pracy?

Rodzice dzieci wymagających leczenia, rehabilitacji lub dłuższej hospitalizacji dostali w ostatnich latach nowe narzędzia, które mają ułatwić łączenie opieki z pracą. Część uprawnień działa jak „wydłużenie” czasu po porodzie, inne pozwalają zmienić organizację pracy (godziny, przerwy, a nawet tryb zdalny). Poniżej zbieramy najważniejsze rozwiązania – z perspektywy pracownika i pracodawcy.

1) Nowość od 19 marca 2025: uzupełniający urlop macierzyński po hospitalizacji noworodka

Od 19.03.2025 obowiązuje art. 180² Kodeksu pracy, który wprowadził uzupełniający urlop macierzyński. To rozwiązanie zaprojektowane głównie dla rodziców wcześniaków i noworodków wymagających pobytu w szpitalu.

Kluczowa zasada: ten urlop można wykorzystać wyłącznie bezpośrednio po urlopie macierzyńskim – nie może być między nimi ani jednego dnia przerwy.

Ile trwa uzupełniający urlop macierzyński?

Wymiar zależy od tygodnia ciąży, masy urodzeniowej oraz czasu hospitalizacji dziecka. Co do zasady jest to tydzień urlopu za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu, ale w różnych „limitach czasowych” liczonych po porodzie:

• Przed 28. tygodniem ciąży lub masa ≤ 1000 g – do 15. tygodnia po porodzie (maksymalnie 15 tygodni)
• Po 28. tygodniu i przed 37. tygodniem oraz masa > 1000 g – do 8. tygodnia po porodzie (maksymalnie 8 tygodni)
• Po 37. tygodniu – urlop przysługuje, jeśli pobyt w szpitalu po porodzie trwa co najmniej 2 kolejne dni, a pierwszy z tych dni przypada między 5. a 28. dniem po porodzie; urlop liczony jest za tygodnie pobytu w szpitalu w okresie od 5. dnia do 8. tygodnia po porodzie

Przykład: jeśli dziecko urodziło się bardzo wcześnie i przebywało w szpitalu 14 tygodni, rodzic może wydłużyć urlop o 14 tygodni (maksymalnie do 15 tygodni w skrajnych przypadkach).

2) To nie tylko „biologiczni” rodzice: zastępczy i adopcyjni też mogą skorzystać

Uprawnienie do uzupełniającego urlopu macierzyńskiego dotyczy także pracowników, którzy:

• przyjęli dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza niezawodowa,
• złożyli do sądu opiekuńczego wniosek o wszczęcie postępowania adopcyjnego.

Warunek: hospitalizacja dziecka musi przypadać po przyjęciu go na wychowanie (art. 183 § 3¹ k.p.).

3) Zaświadczenie „Za życiem” = dłuższy urlop rodzicielski (+24 tygodnie)

Jeżeli dziecko ma zaświadczenie „Za życiem”, rodzice pracujący zyskują prawo do urlopu rodzicielskiego dłuższego o 24 tygodnie (art. 182^1a k.p.). Łącznie daje to:

• 65 tygodni – przy urodzeniu jednego dziecka,
• 67 tygodni – przy porodzie mnogim.

Ważny detal dla planowania w domu i w HR: z tego wymiaru 9 tygodni przysługuje wyłącznie jednemu z rodziców i nie można ich przenieść. Jeśli nie zostaną wykorzystane do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat – przepadają.

Z wydłużonego rodzicielskiego mogą korzystać również rodzice zastępczy niezawodowi i rodzice adopcyjni (art. 183 § 4³ i § 4⁴ k.p.).

4) Urlop wychowawczy przy niepełnosprawności: dłużej i aż do 18. roku życia

Jeśli dziecko ma niepełnosprawność i z powodu stanu zdrowia wymaga osobistej opieki, rodzice mogą skorzystać z dodatkowych 36 miesięcy urlopu wychowawczego (łącznie dla obojga rodziców, z czego 1 miesiąc jest „zarezerwowany” dla jednego z nich). Co istotne, ten dłuższy urlop można wykorzystywać do ukończenia przez dziecko 18 lat (art. 186 k.p.).

5) Elastyczne godziny pracy: pracodawca co do zasady musi uwzględnić wniosek

Gdy dziecko wymaga leczenia, rehabilitacji czy szczególnej organizacji dnia, często bardziej niż urlop pomaga zmiana grafiku. Rodzice mogą wnioskować m.in. o:

• przerywany system czasu pracy (przerwa do 5 godzin w ciągu dnia),
• indywidualny rozkład czasu pracy (stała, inna godzina startu pracy niż reszta zespołu),
• ruchomy rozkład czasu pracy („widełki” rozpoczęcia pracy, np. 8:00–10:00).

Z takim wnioskiem mogą wystąpić m.in. rodzice dziecka z zaświadczeniem „Za życiem”, z orzeczeniem o niepełnosprawności (także umiarkowanej lub znacznej), a także dziecka z odpowiednimi opiniami i orzeczeniami edukacyjnymi (art. 142¹ k.p.).

Obowiązek pracodawcy: wniosek trzeba uwzględnić, chyba że to niemożliwe ze względu na organizację lub rodzaj pracy.

6) Praca zdalna dla opiekunów osób z niepełnosprawnością – odpowiedź w 7 dni roboczych

Od 7.04.2023 r. pracownicy opiekujący się członkiem rodziny (lub osobą we wspólnym gospodarstwie domowym) posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności mogą złożyć wniosek o pracę zdalną (art. 67¹⁹ § 6 k.p.). W praktyce dotyczy to m.in. rodziców dzieci z orzeczeniem.

Pracodawca ma obowiązek uwzględnić taki wniosek, a odmowa może wynikać wyłącznie z organizacji lub rodzaju pracy. O odmowie pracodawca informuje w formie papierowej lub elektronicznej w ciągu 7 dni roboczych.

Jak to ugryźć w praktyce? Wskazówki dla pracowników i pracodawców

• Nie czekaj do ostatniej chwili: wnioski o opisane urlopy składa się (papierowo lub elektronicznie) z zachowaniem 21 dni przed rozpoczęciem urlopu.
• Łącz narzędzia: PIP wskazuje, że nic nie stoi na przeszkodzie, by równolegle wnioskować o elastyczną organizację czasu pracy (art. 142¹ k.p.) i o pracę zdalną (art. 67¹⁹ § 6 k.p.) – to realnie redukuje czas dojazdów i ułatwia terapię dziecka.
• Dla HR i menedżerów: jeśli odmawiacie, zadbajcie o jasne uzasadnienie „organizacyjne” oraz o dotrzymanie terminów (np. 7 dni roboczych przy wniosku o pracę zdalną). To ogranicza ryzyko sporów i buduje zaufanie.

Jak ujęła to Państwowa Inspekcja Pracy: „pracodawca ma obowiązek uwzględnić taki wniosek, chyba że jest to niemożliwe z uwagi na organizację lub rodzaj pracy” (PIP).

Źródło: Państwowa Inspekcja Pracy, 2025-11-03, https://www.pip.gov.pl/aktualnosci/choroba-dziecka-daje-pracownikowi-szczegolne-uprawnienia