Doradca do spraw zasobów bibliotecznych

Alternatywne, neutralne płciowo nazwy dla stanowiska: Doradca do spraw zasobów bibliotecznych

Polskie propozycje

• Doradca/Doradczyni do spraw zasobów bibliotecznych
• Specjalista/Specjalistka ds. zasobów bibliotecznych
• Kandydat/Kandydatka na stanowisko doradcy do spraw zasobów bibliotecznych
• Osoba pracująca na stanowisku doradcy do spraw zasobów bibliotecznych
• Pracownik/Pracowniczka ds. gromadzenia i rozwoju zbiorów bibliotecznych

Angielskie propozycje

• Library Collections Advisor
• Collection Development Specialist (Libraries)

Zarobki na stanowisku Doradca do spraw zasobów bibliotecznych

W zależności od doświadczenia i miejsca zatrudnienia możesz liczyć na zarobki od ok. 5000 do 9000 PLN brutto miesięcznie (etat). W usługach doradczych realizowanych jako działalność gospodarcza dochody mogą być wyższe, ale bardziej zmienne (zależne od liczby zleceń).

Na wysokość wynagrodzenia wpływają m.in.:

• Doświadczenie zawodowe (np. samodzielność w polityce gromadzenia zbiorów, znajomość rynku antykwarycznego)
• Region/miasto (większe ośrodki akademickie i duże miasta zwykle oferują wyższe stawki)
• Branża/sektor (biblioteki naukowe, instytucje kultury, firmy prywatne, projekty komercyjne)
• Specjalizacja (np. zbiory specjalne, bazy danych, e-zasoby, literatura branżowa)
• Kompetencje cyfrowe i językowe (praca z bazami, subskrypcje, źródła zagraniczne)
• Zakres odpowiedzialności (budżet zakupowy, zamówienia, koordynacja wydarzeń)

Formy zatrudnienia i rozliczania: Doradca do spraw zasobów bibliotecznych

W tym zawodzie spotyka się zarówno klasyczne etaty w instytucjach, jak i współpracę projektową przy budowie kolekcji oraz działaniach promocyjnych. Część osób świadczy usługi doradcze dla firm lub klientów indywidualnych w ramach własnej działalności.

• Umowa o pracę (pełny etat, część etatu) – biblioteki publiczne, szkolne i pedagogiczne, naukowe, narodowe, archiwa i ośrodki informacji
• Umowa zlecenie / umowa o dzieło – projekty (np. selekcja zbiorów, przygotowanie rekomendacji, opracowanie opisów/biuletynów, wsparcie wydarzeń)
• Działalność gospodarcza (B2B) – doradztwo kolekcjonerskie, tworzenie księgozbiorów dla firm (np. hotele, kliniki), wsparcie zakupów i subskrypcji
• Praca tymczasowa / sezonowa – obsługa targów książki, akcji promujących czytelnictwo, inwentaryzacje i porządkowanie zbiorów
• Współpraca partnerska – z wydawcami, księgarniami, antykwariatami, organizatorami wydarzeń

Typowe formy rozliczania: pensja miesięczna (etat), stawka godzinowa/dzienna (zlecenia), rozliczenie za projekt (np. opracowanie listy zakupowej i uzasadnień), rzadziej premia za realizację celów (np. projekt promocyjny).

Zadania i obowiązki na stanowisku Doradca do spraw zasobów bibliotecznych

Głównym celem pracy jest rozwijanie i aktualizowanie zbiorów oraz ułatwianie odbiorcom dostępu do wartościowych materiałów, zarówno w instytucjach, jak i w kolekcjach prywatnych.

• Badanie i identyfikowanie potrzeb czytelniczych (ankiety, rozmowy, analiza zapytań)
• Monitorowanie rynku wydawniczego i księgarskiego (nowości, zapowiedzi, trendy)
• Monitorowanie rynku antykwarycznego i kolekcjonerskiego (unikaty, okazje aukcyjne)
• Tworzenie propozycji zakupów i uzupełnień kolekcji (książki, czasopisma, e-zasoby)
• Realizowanie zakupów i pozyskiwanie materiałów (kupno, dary, wymiana, subskrypcje)
• Wyszukiwanie materiałów trudno dostępnych (archiwa, antykwariaty, biblioteki, aukcje)
• Zarządzanie kolekcją: selekcja, wycofywanie zniszczonych pozycji, polityka dubletów
• Szacowanie wartości zbiorów na potrzeby instytucji lub klientów (wstępna wycena, konsultacje)
• Tworzenie opisów, krótkich recenzji i informacji bibliograficznych o zasobach
• Promowanie wiedzy o kolekcjach i czytelnictwa (rekomendacje, biuletyny, media społecznościowe)
• Organizowanie wydarzeń: spotkań autorskich, wystaw, warsztatów, konkursów
• Udział w targach książki, konferencjach i akcjach promocyjnych (także online)

Wymagane umiejętności i kwalifikacje: Doradca do spraw zasobów bibliotecznych

Wymagane wykształcenie

• Preferowane: studia wyższe I stopnia, a często mile widziane II stopnia z obszaru: zarządzanie informacją i bibliologia lub informacja naukowa i bibliotekoznawstwo
• Atutem bywa dodatkowa wiedza dziedzinowa zgodna z profilem kolekcji (np. medycyna, prawo, nauki techniczne, literatura dziecięca)

Kompetencje twarde

• Znajomość rynku książki: wydawnictwa, księgarnie, hurtownie, antykwariaty, aukcje
• Umiejętność budowania polityki gromadzenia zbiorów i doboru kolekcji do grup odbiorców
• Wyszukiwanie informacji, praca z katalogami, bazami danych i źródłami bibliograficznymi
• Podstawy opracowania informacji o zbiorach (opisy, noty, krótkie recenzje, biuletyny)
• Kompetencje cyfrowe (systemy biblioteczne, pakiet biurowy, narzędzia online)
• Znajomość co najmniej jednego języka obcego (często oczekiwany poziom min. B2) – przy źródłach i dostawcach zagranicznych

Kompetencje miękkie

• Komunikatywność i wysoka kultura osobista (kontakt z czytelnikami i zleceniodawcami)
• Analiza potrzeb i doradztwo (umiejętność zadawania pytań i formułowania rekomendacji)
• Skrupulatność i odpowiedzialność (decyzje zakupowe, budżet, kompletność kolekcji)
• Organizacja pracy i zarządzanie czasem (wiele równoległych źródeł i zadań)
• Radzenie sobie ze stresem (presja czasu, zmiany technologii, niepewność dostępności tytułów)
• Współpraca w zespole (organizacja wydarzeń, praca międzydziałowa)

Certyfikaty i licencje

• Zaświadczenia ze szkoleń branżowych (np. prawo autorskie w bibliotece, źródła informacji, dobór kolekcji, nowe formy kolekcji)
• Certyfikaty językowe (opcjonalnie, jako atut rekrutacyjny)
• Kursy z obszaru promocji czytelnictwa i komunikacji w mediach społecznościowych (mile widziane)

Specjalizacje i ścieżki awansu: Doradca do spraw zasobów bibliotecznych

Warianty specjalizacji

• Gromadzenie i rozwój zbiorów w bibliotece naukowej – dobór literatury specjalistycznej, czasopism i baz danych
• Zbiory specjalne i unikatowe – praca z rzadkimi drukami, monitorowanie aukcji, elementy wyceny i proweniencji
• E-zasoby i biblioteki cyfrowe – subskrypcje, dostęp do baz danych, rozwój kolekcji cyfrowych
• Promocja kolekcji i czytelnictwa – wydarzenia, kampanie społeczne, komunikacja online
• Doradztwo dla klientów prywatnych i firm – budowa bibliotek domowych i kolekcji tematycznych (np. hotele, kliniki)

Poziomy stanowisk

• Junior / Początkujący – wsparcie analiz rynku i przygotowywania propozycji zakupów, prace biurowe i opisowe
• Mid / Samodzielny – prowadzenie części polityki gromadzenia, samodzielne rekomendacje, koordynacja mniejszych projektów
• Senior / Ekspert – odpowiedzialność za strategię rozwoju kolekcji, negocjacje z dostawcami, specjalizacje (np. zbiory specjalne, bazy danych)
• Kierownik / Manager – kierownik komórki odpowiedzialnej za politykę gromadzenia zbiorów i budżet, zarządzanie zespołem

Możliwości awansu

Typowa ścieżka prowadzi od stanowisk wykonawczych w dziale gromadzenia/udostępniania do roli samodzielnego specjalisty, a następnie eksperta odpowiedzialnego za politykę rozwoju kolekcji. Po zdobyciu doświadczenia realny jest awans na kierownika komórki organizacyjnej zajmującej się gromadzeniem zbiorów lub rozwój w stronę niezależnego doradztwa (B2B) dla instytucji i firm.

Ryzyka i wyzwania w pracy: Doradca do spraw zasobów bibliotecznych

Zagrożenia zawodowe

• Obciążenie wzroku i układu mięśniowo-szkieletowego (długotrwała praca przy komputerze, pozycja siedząca)
• Kontakt z kurzem, roztoczami, pleśnią i mikroorganizmami (zależnie od stanu zbiorów) oraz ryzyko alergii
• Urazy przeciążeniowe i drobne urazy mechaniczne (przenoszenie, układanie zbiorów, wąskie przejścia w magazynach)

Wyzwania w pracy

• Szybkie zmiany technologiczne i rozwój e-zasobów (konieczność stałego uczenia się)
• Presja budżetowa i konieczność podejmowania trafnych decyzji zakupowych (w tym na aukcjach)
• Godzenie różnych oczekiwań użytkowników i interesariuszy oraz priorytetów kolekcji
• Utrzymanie równowagi między jakością zbiorów a ich dostępnością i „modą” czytelniczą

Aspekty prawne

W pracy pojawiają się zagadnienia związane m.in. z ochroną danych osobowych (np. przy badaniach potrzeb i komunikacji), prawem autorskim (zwłaszcza w obszarze e-zasobów i publikacji online) oraz – w instytucjach publicznych – zasadami wydatkowania środków i procedurami zakupowymi. Zakres odpowiedzialności zależy od stanowiska i upoważnień (np. podpisywanie zamówień, praca z budżetem).

Perspektywy zawodowe: Doradca do spraw zasobów bibliotecznych

Zapotrzebowanie na rynku pracy

Zapotrzebowanie jest raczej stabilne i powiązane z finansowaniem instytucji kultury oraz edukacji. Jednocześnie rośnie znaczenie kompetencji cyfrowych (e-zasoby, bazy danych, biblioteki cyfrowe), co sprzyja osobom, które łączą bibliotekoznawstwo z umiejętnością pracy z danymi, narzędziami online i komunikacją. W sektorze prywatnym niszowo rozwija się doradztwo kolekcjonerskie oraz tworzenie bibliotek firmowych jako element doświadczenia klienta (np. w hotelach i klinikach).

Wpływ sztucznej inteligencji

AI będzie automatyzować część zadań: wyszukiwanie i streszczanie opisów, tworzenie rekomendacji wstępnych, analizę trendów wydawniczych czy porządkowanie metadanych. To bardziej szansa niż zagrożenie: rola doradcy przesunie się w stronę kuratora kolekcji i konsultanta, który ocenia jakość, wiarygodność źródeł, dopasowanie do misji instytucji oraz kontekst użytkownika (czego algorytmy nie zawsze uchwycą). Kluczowe stanie się świadome używanie AI oraz weryfikacja rezultatów.

Trendy rynkowe

Do najważniejszych trendów należą: hybrydowe kolekcje (papier + cyfrowe), rozwój subskrypcji i baz danych, większa rola promocji czytelnictwa w kanałach online, a także profesjonalizacja polityk gromadzenia (opartych o dane, badania potrzeb i analizę wykorzystania zasobów).

Typowy dzień pracy: Doradca do spraw zasobów bibliotecznych

Dzień pracy zależy od tego, czy osoba działa w bibliotece (etat), czy realizuje projekty doradcze. Zwykle łączy pracę przy komputerze z kontaktem z czytelnikami i dostawcami oraz przeglądaniem zbiorów.

• Poranne obowiązki: przegląd nowości wydawniczych, ofert dostawców, zapytań czytelników i zgłoszeń zakupowych; aktualizacja list rekomendacji
• Główne zadania w ciągu dnia: analiza katalogu i braków w kolekcji, przygotowanie propozycji zakupów/subskrypcji, porównanie cen i dostępności, selekcja dubletów i pozycji do wycofania
• Spotkania, komunikacja: konsultacje z działami merytorycznymi/klientami, kontakt z wydawcami i księgarniami, ustalenia dot. wydarzeń promujących zbiory; czasem wyjście do księgarni/antykwariatu
• Zakończenie dnia: podsumowanie budżetu i zamówień, przygotowanie krótkich opisów/recenzji do biuletynu lub internetu, plan działań na kolejne dni (np. targi, spotkanie autorskie)

Narzędzia i technologie: Doradca do spraw zasobów bibliotecznych

Praca opiera się głównie na narzędziach informacyjnych i biurowych oraz systemach wspierających zarządzanie zbiorami i komunikację.

• Komputer z dostępem do internetu oraz pakiet biurowy (arkusze, dokumenty, prezentacje)
• Systemy biblioteczne i katalogowe (OPAC, moduły gromadzenia, raportowanie)
• Bazy danych i platformy e-zasobów (czasopisma elektroniczne, publikacje naukowe)
• Narzędzia do monitorowania rynku książki: serwisy wydawców, newslettery, portale branżowe, blogi książkowe
• Sprzęt biurowy: telefon, drukarka, skaner, kserokopiarka, projektor, niszczarka
• Narzędzia do działań promocyjnych: media społecznościowe, proste programy graficzne do materiałów informacyjnych
• Akcesoria do pracy ze zbiorami: wózek biblioteczny, skrzynie/pojemniki do transportu materiałów

Zawód nie wymaga jednej „twardej” technologii jak w IT, ale premiuje sprawne łączenie narzędzi: systemów bibliotecznych, źródeł online, baz danych oraz kanałów komunikacji z odbiorcami.