Orzeczenia w ZUS od 13.04.2026: nowe role dla medyków i elastyczne umowy

Co się zmienia i dlaczego ma to znaczenie na rynku pracy

Orzecznictwo ZUS to system wydawania orzeczeń potrzebnych m.in. do ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, realizacji zadań zleconych innymi ustawami oraz kontroli orzeczeń o czasowej niezdolności do pracy. Do tej pory te zadania wykonywali wyłącznie lekarze specjaliści zatrudnieni na etat.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zapowiedział, że od 13 kwietnia 2026 r. wchodzą w życie zmiany, które poszerzają grupę osób mogących orzekać w wybranych sprawach oraz zmieniają zasady współpracy z kadrą medyczną. To ważna informacja zarówno dla osób starających się o świadczenia, jak i dla pracodawców śledzących procesy absencji i rehabilitacji pracowników.

Od 13.04.2026 nowe osoby mogą wydawać orzeczenia – w konkretnych sprawach

Najbardziej odczuwalną zmianą jest dopuszczenie do orzekania – obok lekarzy orzeczników – także przedstawicieli innych samodzielnych zawodów medycznych, o ile mają tytuł specjalisty w swojej dziedzinie.

• Fizjoterapeuci (specjaliści fizjoterapii) będą mogli wydawać orzeczenia w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS.
• Pielęgniarki lub pielęgniarze (specjaliści pielęgniarstwa) będą mogli wydawać orzeczenia w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji.

W praktyce oznacza to, że część postępowań orzeczniczych zostanie rozdzielona na większą liczbę specjalistów. Z perspektywy osób ubezpieczonych może to przełożyć się na sprawniejsze umawianie terminów w tych konkretnych typach spraw (choć ZUS nie podaje jeszcze wskaźników czasu obsługi).

Nowe wymagania dla lekarzy orzekających: nie tylko specjaliści

ZUS wskazuje, że zmieniają się również kwalifikacje zawodowe wymagane od lekarzy orzekających. Od 13 kwietnia 2026 r. – obok lekarzy specjalistów – na stanowiskach orzeczniczych będą mogli pracować także:

• lekarze odbywający szkolenie specjalizacyjne w określonej dziedzinie medycyny,
• lekarze z 5-letnim stażem pracy w zawodzie, którzy nie mają tytułu specjalisty i nie odbywają szkolenia specjalizacyjnego.

To istotny sygnał dla rynku pracy w ochronie zdrowia: otwiera się dodatkowa ścieżka zatrudnienia dla lekarzy na wcześniejszym etapie kariery oraz dla tych, którzy z różnych powodów nie weszli w specjalizację.

Elastyczniejsze formy współpracy: etat albo umowa o świadczenie usług

Dotąd – jak informuje ZUS – zadania orzecznicze realizowali wyłącznie lekarze specjaliści zatrudnieni na podstawie umów o pracę. Od 13.04.2026 r. ma być inaczej: lekarze orzecznicy oraz specjaliści fizjoterapii i pielęgniarstwa będą mogli wykonywać pracę:

• na podstawie umowy o pracę lub
• na podstawie umowy o świadczenie usług.

Dla kandydatów oznacza to potencjalnie szerszą ofertę form współpracy (np. łączenie pracy klinicznej z orzecznictwem), a dla ZUS – większą elastyczność w pozyskaniu kadry. Dla pracodawców z branży medycznej to z kolei kolejny konkurent na rynku pozyskiwania specjalistów.

Co to może oznaczać dla pracowników i pracodawców

Dla osób szukających pracy (zwłaszcza w medycynie)

• Nowe możliwości zatrudnienia w ZUS także dla lekarzy bez specjalizacji (z 5-letnim stażem) oraz lekarzy w trakcie specjalizacji.
• Nowe role dla specjalistów: fizjoterapeuci w obszarze prewencji rentowej, pielęgniarki/pielęgniarze w sprawach dotyczących niezdolności do samodzielnej egzystencji.
• Większy wybór form współpracy (etat lub usługi), co może ułatwiać pracę hybrydową między sektorem publicznym a prywatnym.

Dla pracodawców (nie tylko z branży medycznej)

• Potencjalnie sprawniejsza obsługa wybranych postępowań orzeczniczych – szczególnie w obszarze rehabilitacji w ramach prewencji rentowej.
• Warto uważnie śledzić terminy i praktykę oddziałów: zmiany kadrowe mogą wpływać na dostępność badań i komisji w okresie przejściowym.
• Rynek kadr medycznych może się przetasować – elastyczne umowy w ZUS mogą przyciągać część specjalistów, co bywa odczuwalne w rekrutacjach.

To nie koniec reformy: kolejny etap od 01.01.2027

Zmiany wchodzące 13 kwietnia 2026 r. są – jak podaje ZUS – jednym z etapów reformy orzecznictwa. Kolejne modyfikacje, dotyczące w szczególności organizacji postępowania orzeczniczego oraz nowego trybu wydawania orzeczeń, mają wejść w życie 1 stycznia 2027 r.

Jeśli Twoja firma często styka się z tematami absencji, rehabilitacji i świadczeń (np. w produkcji, logistyce czy opiece), warto zaplanować monitoring tych zmian i aktualizację wewnętrznych procedur HR na przełomie 2026/2027.

Krótko: od 13.04.2026 ZUS dopuszcza do orzekania w wybranych sprawach specjalistów fizjoterapii i pielęgniarstwa, rozszerza kryteria dla lekarzy orzeczników oraz umożliwia współpracę także na umowach o świadczenie usług. Kolejny etap reformy rusza 01.01.2027.

Źródło: Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zus.pl), 2026-04-10, https://www.zus.pl/-/zmiany-w-orzecznictwie-lekarskim-w-zus