Kontrole L4 od 13 kwietnia 2026: nowe zasady i ryzyko utraty zasiłku

Nowe reguły kontroli L4: co wchodzi od 13.04.2026

Od 13 kwietnia 2026 r. zaczynają obowiązywać przepisy doprecyzowujące, kiedy osoba na zwolnieniu lekarskim może stracić prawo do zasiłku chorobowego oraz jak ma wyglądać kontrola prawidłowego wykorzystywania zwolnień od pracy. Zmiany dotyczą zarówno pracowników, jak i pracodawców, którzy zlecają kontrole lub biorą udział w procedurach związanych z L4.

Kiedy można stracić zasiłek chorobowy za cały okres zwolnienia

ZUS wskazuje, że ubezpieczony może utracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, jeśli w czasie orzeczonej niezdolności do pracy:

• wykonuje pracę zarobkową lub
• podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia.

Kluczowa nowość polega na tym, że przepisy precyzują definicje tych pojęć, co ma ograniczyć spory o to, „co wolno”, a „czego nie wolno” na L4.

„Praca zarobkowa” – szeroka definicja

Za pracę zarobkową ma być uznana każda czynność o charakterze zarobkowym – niezależnie od tego, czy jest wykonywana na etacie, umowie zlecenia, w ramach działalności gospodarczej czy na innej podstawie prawnej. Liczy się to, że jest to działanie nastawione na zarobek.

„Aktywność niezgodna z celem zwolnienia” – liczy się wpływ na leczenie

To wszelkie działania, które utrudniają lub wydłużają proces leczenia albo rekonwalescencję. Nadal obowiązuje zasada, że zwolnienie lekarskie służy odzyskaniu zdrowia – a nie wykonywaniu aktywności, które ten proces zaburzają.

Czynności incydentalne i codzienne: co może być dopuszczalne

Przepisy podkreślają, że pracą zarobkową nie są tzw. czynności incydentalne, czyli takie, których podjęcia w czasie L4 wymagają istotne okoliczności. Ważny szczegół: istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy. Innymi słowy – „szef kazał” nie będzie usprawiedliwieniem.

Jednocześnie do aktywności niezgodnej z celem zwolnienia nie zalicza się zwykłych czynności dnia codziennego ani czynności incydentalnych, jeśli wymuszają je istotne okoliczności. Ocena – jak dotychczas – ma zależeć od okoliczności konkretnej sprawy.

Praktyczne przykłady (orientacyjne)

• Może budzić ryzyko: wykonywanie zadań dla klienta, przyjmowanie płatnych zleceń, świadczenie usług w firmie rodzinnej, prowadzenie regularnej sprzedaży online w czasie L4.
• Zwykle jest neutralne: podstawowe zakupy, wizyta w aptece, dojazd na badania, krótkie wyjście związane z codziennym funkcjonowaniem.
• Czynność incydentalna: jednorazowe działanie wymuszone nagłą sytuacją (np. pilne załatwienie sprawy, której nie da się odłożyć) – z zastrzeżeniem, że finalna ocena zależy od stanu zdrowia i charakteru zwolnienia.

Uwaga: nawet „dozwolone” działania mogą zostać ocenione negatywnie, jeśli w danym stanie zdrowia realnie utrudniały leczenie lub były sprzeczne z zaleceniami.

Jak ma wyglądać kontrola prawidłowego wykorzystywania L4

Kontrola to sprawdzenie, czy zwolnienie nie jest wykorzystywane niezgodnie z celem. Zmiany dotyczą zasad i trybu przeprowadzania kontroli uregulowanych w ustawie zasiłkowej, w tym:

• uprawnień i obowiązków osób kontrolujących (np. prawo do legitymowania osoby kontrolowanej, by ustalić tożsamość),
• obowiązków osoby kontrolowanej,
• zasad przeprowadzania kontroli,
• zasad sporządzania protokołu,
• zasad składania zastrzeżeń do ustaleń z protokołu.

Zmieni się też wzór upoważnienia do kontroli i wzór protokołu – mają zostać określone w rozporządzeniu dotyczącym dokumentów używanych przy kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich.

Co powinni zrobić pracownicy i pracodawcy – lista kontrolna

Dla pracowników (osób na L4)

• Traktuj L4 jak czas leczenia – unikaj działań, które mogą wyglądać jak praca lub obciążenie organizmu.
• Nie wykonuj zadań „na chwilę” na prośbę pracodawcy – przepisy wprost wskazują, że polecenie pracodawcy nie jest „istotną okolicznością”.
• Zbieraj kontekst: jeśli musisz wykonać czynność incydentalną, zadbaj, by dało się wyjaśnić jej konieczność (w razie sporu liczą się okoliczności).

Dla pracodawców

• Nie zlecaj pracy osobie na zwolnieniu – ryzykuje ona utratę zasiłku, a firma może wchodzić w konflikt dowodowy.
• Ustal jasne zasady kontaktu z pracownikami na L4 (np. komunikacja wyłącznie organizacyjna, bez zadań do wykonania).
• Przygotuj procedury na wypadek kontroli: kto kontaktuje się z kontrolującym, jak obiega dokumentacja, jak pracownik może składać zastrzeżenia do protokołu.

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tzw. ustawa zasiłkowa, Dz.U. z 2025 r. poz. 501, z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 26)

Źródło: Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zus.pl), 2026-04-10, https://www.zus.pl/-/zmiany-w-kontroli-i-wykorzystywaniu-zwolnie%C5%84-od-pracy-od-13-kwietnia-2026-r.