Reforma PIP nabiera tempa: nowe narzędzia przeciw „fikcyjnym” zleceniom

Reforma Państwowej Inspekcji Pracy – na jakim etapie są prace

W Sejmie trwają prace nad rządowym projektem ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw. Pierwsze czytanie odbyło się na posiedzeniu plenarnym 25 lutego 2026 r., a dzień później – 26 lutego – projektem zajęła się Komisja Polityki Społecznej i Rodziny. Z przekazu PIP wynika, że posłowie rozpatrywali dziesiątki poprawek, a w dyskusji uczestniczyli partnerzy społeczni: związki zawodowe, organizacje pracodawców i przedstawiciele ministerstw.

Główna oś zmian dotyczy wzmocnienia narzędzi do reagowania na nieprawidłowości na rynku pracy – zwłaszcza tam, gdzie umowy cywilnoprawne mają zastępować etat mimo spełniania cech stosunku pracy.

Cel reformy: mniej nadużyć umów cywilnoprawnych

Według informacji PIP, jednym z celów projektu jest ograniczenie nieprawidłowości związanych z nadużywaniem umów cywilnoprawnych wobec osób, które pracują w warunkach typowych dla stosunku pracy. W praktyce chodzi o sytuacje, gdy ktoś formalnie ma zlecenie lub inną umowę cywilnoprawną, ale faktycznie wykonuje pracę jak pracownik: w określonych godzinach, pod kierownictwem, w strukturze organizacyjnej firmy.

Dla pracowników to kwestia realnych uprawnień (np. ochrony wynikającej z prawa pracy), a dla pracodawców – rosnącego ryzyka sporu i konsekwencji kontroli, jeśli model współpracy jest źle dobrany.

Indywidualne interpretacje GIP: spór o termin i znaczenie dla stron

Jednym z omawianych w komisji wątków były poprawki dotyczące wydłużenia terminu z 1 do 3 miesięcy, w jakim Główny Inspektor Pracy ma wydawać interpretacje indywidualne w zakresie stosowania przepisów prawa pracy, dotyczące ustalenia, czy opisany we wniosku stosunek prawny jest umową o pracę w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy.

Dla rynku to ważny sygnał: interpretacje mogą stać się praktycznym drogowskazem przy projektowaniu współpracy (pracodawcy) i przy ocenie, czy forma zatrudnienia nie zaniża praw pracowniczych (pracownicy). Jednocześnie dłuższy termin może oznaczać, że na odpowiedź trzeba będzie poczekać – co w dynamicznych procesach rekrutacyjnych czy przy sporach o formę umowy bywa kluczowe.

Jednolite wytyczne PIP: te same standardy w całym kraju

W komisji dyskutowano także o wytycznych, które mają zawierać kryteria oceny okoliczności faktycznych wykorzystywane przez PIP przy ustalaniu istnienia stosunku pracy. Zgodnie z informacją PIP, wytyczne ma opracować i przedstawić w zarządzeniu Główny Inspektor Pracy.

Cel jest praktyczny: obiektywne i jednolite standardy działania inspektorów w całym kraju. Dla pracodawców to szansa na większą przewidywalność (mniej „regionalnych różnic” w ocenie podobnych stanów faktycznych), a dla pracowników – większa równość ochrony niezależnie od miejsca pracy.

Kontrole z większym wsparciem? Współpraca PIP z policją

Posłowie rozważali też rozwiązania, które mają zwiększać współpracę inspektorów pracy z policją podczas czynności kontrolnych. Choć szczegóły nie zostały w komunikacie rozwinięte, sam kierunek zmian wskazuje na chęć wzmocnienia bezpieczeństwa i sprawności działań kontrolnych tam, gdzie występują napięcia lub utrudnianie kontroli.

PIP i ZUS bliżej siebie: wymiana danych i systemy IT

Kolejny blok dyskusji dotyczył mechanizmów, które mają pozwolić na sprawne wdrożenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych systemów informatycznych umożliwiających wymianę danych między ZUS a PIP. Dla legalności zatrudnienia i prawidłowości rozliczeń to istotna zmiana – lepsza wymiana informacji może przyspieszać wykrywanie nieprawidłowości i ograniczać „szarą strefę” w obszarach, gdzie dokumenty w różnych instytucjach nie składają się w spójny obraz.

Co to oznacza dla pracowników i pracodawców już teraz

Dla osób szukających pracy i pracowników

• Większa szansa na uporządkowanie form zatrudnienia w branżach, gdzie etaty bywają zastępowane zleceniami
• Jasniejsze kryteria oceny, kiedy współpraca cywilnoprawna zaczyna przypominać stosunek pracy
• Potencjalnie sprawniejsze działania instytucji dzięki lepszej współpracy PIP z innymi służbami i ZUS

Dla pracodawców i działów HR

• Warto przygotować się na bardziej jednolite podejście kontrolne w skali kraju (wytyczne GIP)
• Przy modelach opartych o umowy cywilnoprawne rośnie znaczenie audytu form zatrudnienia pod kątem art. 22 § 1 KP
• Wymiana danych PIP–ZUS może zmniejszać „margines błędu” przy rozliczeniach i zgłoszeniach

Co dalej z projektem

Projekt jest po pierwszym czytaniu i po pracach komisji, w trakcie których rozpatrywano liczne poprawki. Jak podkreślił Główny Inspektor Pracy, reforma ma pomóc w skuteczniejszej walce z patologiami zatrudnienia – mówił o „dobrych dla rynku pracy rozwiązaniach” wypracowywanych w trakcie prac parlamentarnych (źródło: PIP).

Dla rynku pracy to sygnał, że temat form zatrudnienia, standardów kontroli i współpracy instytucji będzie w 2026 r. jednym z kluczowych wątków legislacyjnych, które odczują zarówno kandydaci, jak i firmy.

Źródło: Państwowa Inspekcja Pracy (pip.gov.pl), 2026-02-27, https://www.pip.gov.pl/aktualnosci/ustawa-reformujaca-inspekcje-po-pierwszym-czytaniu