Choreograf

Alternatywne, neutralne płciowo nazwy dla stanowiska: Choreograf

Polskie propozycje

• Choreograf / Choreografka
• Osoba na stanowisku choreografa (w zespole/spektaklu)
• Osoba pracująca jako choreograf (freelance)
• Kandydat / Kandydatka na stanowisko choreografa
• Twórca / Twórczyni choreografii (w materiałach promocyjnych lub opisach spektakli)

Angielskie propozycje

• Choreographer
• Movement Director

Zarobki na stanowisku Choreograf

W zależności od doświadczenia i rynku możesz liczyć na zarobki od ok. 4 500 do 12 000 PLN brutto miesięcznie (lub ekwiwalent w stawkach za projekt). W teatrach i instytucjach kultury stawki bywają bardziej stabilne, a w projektach komercyjnych (TV/reklama/eventy) częściej rosną wraz ze skalą produkcji i rozpoznawalnością.

Czynniki wpływające na pensję:

• Doświadczenie zawodowe i portfolio (spektakle, klipy, produkcje TV/film)
• Region/miasto (większe rynki: Warszawa, Kraków, Wrocław, Trójmiasto, Poznań)
• Branża/sektor (teatr/instytucje vs. komercja: reklama, TV, eventy)
• Skala projektu i budżet produkcji (liczba tancerzy, czas prób, liczba pokazów)
• Renoma, nagrody, rozpoznawalność nazwiska
• Zakres obowiązków (tylko choreografia vs. także kierownictwo artystyczne/ruch sceniczny)
• Umiejętność prowadzenia dużych zespołów i pracy pod presją czasu

Formy zatrudnienia i rozliczania: Choreograf

Choreografowie często pracują projektowo: od krótkich zleceń (np. układ do reklamy) po wielotygodniowe przygotowania spektaklu. Zatrudnienie zależy od tego, czy praca dotyczy instytucji kultury, szkoły tańca czy produkcji komercyjnej.

• Umowa o pracę (pełny etat, część etatu) – częściej w teatrach, operach, instytucjach kultury lub szkołach artystycznych
• Umowa zlecenie / umowa o dzieło – typowe przy zleceniach na konkretne choreografie, produkcje i wydarzenia
• Działalność gospodarcza (B2B) – popularna w komercyjnych produkcjach, przy stałej współpracy z kilkoma klientami
• Praca tymczasowa / sezonowa – festiwale, trasy koncertowe, sezony programów telewizyjnych, wakacyjne eventy
• Współpraca autorska/licencyjna – wynagrodzenie za wykorzystanie i powtórzenia choreografii (zależnie od umów i praw)

Typowe formy rozliczania to: stawka za projekt (najczęściej), stawka dzienna/godzinowa za próby, wynagrodzenie miesięczne (etat), a czasem dodatkowe honoraria za wznowienia spektaklu, dodatkowe próby, opiekę choreograficzną podczas pokazów lub tournée.

Zadania i obowiązki na stanowisku Choreograf

Zakres obowiązków obejmuje zarówno pracę koncepcyjną (pomysł, narracja ruchu), jak i praktyczną realizację na próbach oraz współpracę z zespołem twórców.

• Tworzenie koncepcji układu tanecznego do utworu muzycznego lub partytury
• Rozpisanie szczegółowych sekwencji ruchu (kroki, obroty, skoki, gesty, partnerowania)
• Dostosowanie choreografii do możliwości fizycznych, poziomu technicznego i obsady zespołu
• Prowadzenie prób, przekazywanie wskazówek wykonawczych i korekt
• Opracowanie ruchu scenicznego dla teatru, opery, estrady, telewizji i filmu
• Współpraca z reżyserem przy budowaniu dramaturgii scen i rytmu spektaklu
• Współpraca ze scenografem i kostiumografem (przestrzeń sceniczna, rekwizyty, kostiumy a ruch)
• Tworzenie choreografii do tańca towarzyskiego oraz wybranych dyscyplin sportowych (np. pokazy, układy startowe)
• Przygotowanie zapisu choreografii (notacja, szkice, opis słowny, nagrania referencyjne)
• Organizacja pracy zespołu w czasie prób (plan, priorytety, zastępstwa, porządek materiału)
• Nadzór nad jakością wykonania podczas pokazów i ewentualne „odświeżanie” materiału
• Stały rozwój: śledzenie trendów, warsztaty, obserwacja życia artystycznego

Wymagane umiejętności i kwalifikacje: Choreograf

Wymagane wykształcenie

• Najczęściej: wykształcenie artystyczne (szkoły baletowe, akademie muzyczne/teatralne, kierunki: taniec, choreografia, teatr tańca)
• Alternatywnie: wieloletnia praktyka sceniczna jako tancerz/tancerka oraz kursy i warsztaty choreograficzne poparte portfolio

Kompetencje twarde

• Znajomość technik tanecznych (np. klasyka, modern/contemporary, jazz, street, taniec charakterystyczny – zależnie od specjalizacji)
• Muzykalność: praca z rytmem, frazą, tempem, akcentem i strukturą utworu
• Kompozycja ruchu w przestrzeni scenicznej (wejścia/zejścia, ustawienia, geometria grupy)
• Podstawy anatomii i bezpieczeństwa ruchu (profilaktyka kontuzji, obciążenia)
• Umiejętność prowadzenia prób i „czyszczenia” materiału (precyzja wykonania)
• Umiejętność dokumentowania choreografii (opis, wideo, notacja w praktycznym zakresie)
• Podstawowa orientacja w prawach autorskich i zasadach licencjonowania choreografii

Kompetencje miękkie

• Komunikacja i umiejętność udzielania feedbacku (konkret, szacunek, motywowanie)
• Przywództwo i praca z grupą (autorytet, empatia, budowanie zaufania)
• Kreatywność i odwaga artystyczna połączona z pragmatyzmem produkcyjnym
• Odporność na stres i presję terminów (premiery, nagrania, transmisje)
• Organizacja pracy i planowanie prób, priorytetyzacja zadań
• Umiejętność współpracy międzydziałowej (reżyseria, muzyka, scenografia, produkcja)

Certyfikaty i licencje

• Certyfikaty instruktorskie (np. w konkretnych technikach tańca) – przydatne w pracy dydaktycznej
• Kursy z zakresu treningu motorycznego, mobility, prewencji urazów – mile widziane
• Szkolenia BHP/first aid – atut przy pracy z grupami i młodzieżą

Specjalizacje i ścieżki awansu: Choreograf

Warianty specjalizacji

• Choreografia teatralna i baletowa – praca przy spektaklach w teatrach, operach, zespołach baletowych
• Ruch sceniczny (movement direction) – tworzenie ruchu dla aktorów w teatrze, serialu, filmie
• Choreografia komercyjna – reklamy, teledyski, koncerty, programy TV, eventy
• Choreografia sportowa i pokazowa – układy dla dyscyplin z elementem tańca/ruchu oraz występów podczas zawodów
• Choreograf-pedagog – łączenie tworzenia układów z nauczaniem i przygotowaniem zespołów

Poziomy stanowisk

• Junior / Początkujący – asystent choreografa, prowadzenie fragmentów prób, mniejsze układy
• Mid / Samodzielny – pełna odpowiedzialność za choreografię projektu o średniej skali
• Senior / Ekspert – duże produkcje, trudne obsady, rozpoznawalne portfolio, własny styl
• Kierownik / Manager – kierownik artystyczny ruchu, kierownik zespołu tańca/baletu, dyrektor artystyczny

Możliwości awansu

Typowa ścieżka to przejście od roli tancerza i asystenta do samodzielnych zleceń, a następnie prowadzenia dużych produkcji i zespołów. Awans często ma charakter reputacyjny: im mocniejsze portfolio i sieć kontaktów, tym większe budżety, lepsze stawki i większa autonomia twórcza. Naturalnym kierunkiem rozwoju bywa też własny zespół/projekt artystyczny, funkcje kierownicze w instytucjach kultury lub specjalizacja w ruchu scenicznym dla filmu i TV.

Ryzyka i wyzwania w pracy: Choreograf

Zagrożenia zawodowe

• Urazy przeciążeniowe i kontuzje (własne oraz w zespole) wynikające z intensywnych prób i demonstracji ruchu
• Przemęczenie i spadek koncentracji w okresach premierowych, praca w nieregularnych godzinach
• Ryzyko konfliktów w zespole i obciążenie emocjonalne związane z oceną artystyczną

Wyzwania w pracy

• Łączenie wizji artystycznej z ograniczeniami produkcyjnymi (czas, budżet, warunki sceny, kostiumy)
• Dopasowanie choreografii do zróżnicowanych umiejętności wykonawców i szybkie wprowadzanie zmian
• Utrzymanie spójnej jakości wykonania przy rotacji obsady i wznowieniach spektakli
• Budowanie stabilności finansowej przy projektowym charakterze pracy

Aspekty prawne

W praktyce istotne są kwestie praw autorskich do choreografii, licencji na wykorzystanie układów, zapisów w umowach (zakres pól eksploatacji, wynagrodzenie za wznowienia, nagrania i emisje). Przy pracy z niepełnoletnimi mogą dochodzić dodatkowe wymagania organizacyjne po stronie produkcji (zgody opiekunów, czas pracy), a przy realizacjach scenicznych i filmowych – zasady BHP i odpowiedzialność organizatora za bezpieczeństwo prób.

Perspektywy zawodowe: Choreograf

Zapotrzebowanie na rynku pracy

Zapotrzebowanie utrzymuje się na dość stałym poziomie, z okresowymi wzrostami w segmencie komercyjnym (eventy, produkcje streamingowe, teledyski, reklamy) i sezonowością w kulturze (premiery, festiwale). Konkurencja jest wysoka, a o zleceniach często decyduje portfolio, styl pracy i sieć kontaktów. Najwięcej możliwości pojawia się w dużych ośrodkach miejskich oraz w niszach specjalistycznych (ruch sceniczny dla aktorów, choreografia do kamery).

Wpływ sztucznej inteligencji

AI jest raczej wsparciem niż bezpośrednim zastępstwem. Może pomagać w analizie muzyki (tempo, struktura), generowaniu moodboardów, planów prób, wstępnych wariantów sekwencji ruchu czy szybkiej prewizualizacji (np. prostych animacji). Kluczowe pozostają jednak: praca z ciałem w przestrzeni, prowadzenie zespołu, interpretacja emocji, bezpieczeństwo ruchu i dopasowanie do realnych wykonawców. Rola choreografa może przesunąć się w stronę kuratora i reżysera ruchu, który umiejętnie wykorzystuje narzędzia cyfrowe w procesie twórczym.

Trendy rynkowe

Widoczne są: rosnące znaczenie choreografii „pod kamerę” (krótkie formy wideo), łączenie tańca z teatrem dramatycznym (movement direction), większy nacisk na inkluzywność obsady i adaptowanie ruchu do różnych możliwości, a także profesjonalizacja procesu prób (fizjoterapia, trening motoryczny, świadome zarządzanie obciążeniem). Coraz częściej oczekuje się też umiejętności dokumentowania choreografii wideo i sprawnej komunikacji online z zespołem produkcyjnym.

Typowy dzień pracy: Choreograf

Dzień pracy zależy od etapu projektu: inaczej wygląda okres koncepcji, inaczej intensywne próby przed premierą, a jeszcze inaczej utrzymanie spektaklu w repertuarze.

• Poranne obowiązki – praca koncepcyjna: odsłuch muzyki, planowanie struktury scen, notatki, przygotowanie materiałów dla zespołu; czasem rozgrzewka i własny trening
• Główne zadania w ciągu dnia – próby w sali: ustawianie sekwencji, praca z solistami i zespołem, korekty, czyszczenie detali, ustalanie zmian
• Spotkania, komunikacja – konsultacje z reżyserem, kierownikiem produkcji, scenografem/kostiumografem; uzgadnianie czasu prób, przestrzeni, rekwizytów i bezpieczeństwa
• Zakończenie dnia – podsumowanie prób, zapis zmian (wideo/notatki), przygotowanie planu na kolejny dzień; w okresie premierowym możliwy udział w próbie generalnej lub spektaklu

Narzędzia i technologie: Choreograf

Choreograf korzysta z narzędzi wspierających tworzenie, dokumentację i prowadzenie prób. Wiele rozwiązań jest prostych, ale kluczowe jest ich konsekwentne użycie w procesie pracy.

• Sprzęt audio (głośnik, mikser/odtwarzacz, słuchawki) do pracy z muzyką na próbach
• Smartfon/kamera do nagrywania referencji i dokumentowania zmian w choreografii
• Laptop/tablet do notatek, planów prób i komunikacji z produkcją
• Aplikacje do edycji muzyki i cięcia utworów (np. proste edytory audio)
• Narzędzia organizacyjne (kalendarz, arkusze, aplikacje do harmonogramów i call sheetów)
• Materiały sceniczne: taśmy do oznaczania pozycji na podłodze, rekwizyty próbne
• Współcześnie także proste narzędzia AI do analiz, moodboardów i przygotowania materiałów koncepcyjnych

Zawód nie wymaga jednej „obowiązkowej” technologii branżowej, ale sprawna dokumentacja wideo i dobra organizacja prób realnie podnoszą jakość pracy.