Filozof

Alternatywne, neutralne płciowo nazwy dla stanowiska: Filozof

Polskie propozycje

• Filozof / Filozofka
• Osoba pracująca jako filozof
• Badacz / Badaczka filozofii
• Specjalista / Specjalistka ds. filozofii i etyki
• Wykładowca / Wykładowczyni filozofii

Angielskie propozycje

• Philosopher
• Philosophy researcher

Zarobki na stanowisku Filozof

W zależności od doświadczenia i miejsca zatrudnienia możesz liczyć na zarobki od ok. 5 0000 do 12 0000 PLN brutto miesięcznie. W sektorze akademickim widełki bywają bardziej ustandaryzowane, a w projektach komercyjnych (np. etyka AI, konsulting) wynagrodzenie częściej zależy od stawek projektowych i marki eksperckiej.

Na pensję wpływają m.in.:

• Doświadczenie zawodowe (publikacje, granty, dorobek dydaktyczny, projekty eksperckie)
• Region/miasto (duże ośrodki akademickie: Warszawa, Kraków, Poznań, Wrocław, Gdańsk)
• Branża/sektor (uczelnia i instytuty vs. NGO, media, konsulting, sektor technologiczny)
• Specjalizacje (np. etyka biznesu, bioetyka, etyka AI, filozofia nauki)
• Forma współpracy (etat, grant, umowa o dzieło, B2B) i liczba równoległych źródeł dochodu

Formy zatrudnienia i rozliczania: Filozof

Filozof najczęściej pracuje w środowisku akademickim lub okołonaukowym, ale coraz częściej także w rolach eksperckich (etyka, komunikacja naukowa, analiza argumentacji) w organizacjach i firmach. Zatrudnienie bywa łączone: etat dydaktyczny + projekty grantowe + zlecenia zewnętrzne.

• Umowa o pracę (pełny etat lub część etatu)  najczęściej uczelnie, instytuty, szkoły
• Umowa zlecenie / umowa o dzieło  wykłady gościnne, artykuły, ekspertyzy, redakcja
• Działalność gospodarcza (B2B)  konsulting etyczny, szkolenia, współpraca z biznesem/IT
• Praca tymczasowa / sezonowa  projekty badawcze, szkoły letnie, konferencje, programy edukacyjne
• Granty i stypendia  finansowanie badań, wyjazdów i projektów (rozliczanie zadaniowe)

Typowe formy rozliczania to: pensja miesięczna (etat), stawka godzinowa za dydaktykę/szkolenia, wynagrodzenie za dzieło (tekst/recenzja/ekspertyza) oraz budżet projektowy w grantach.

Zadania i obowiązki na stanowisku Filozof

Zakres obowiązków filozofa koncentruje się na pracy koncepcyjnej: analizie pojęć, argumentów i założeń teorii, a także na tworzeniu syntez i komunikowaniu wyników w formie publikacji, wykładów lub ekspertyz.

• Analizowanie poglądów szkół filozoficznych oraz identyfikowanie ich założeń i konsekwencji
• Interpretowanie tekstów źródłowych i opracowań (historia filozofii, współczesne debaty)
• Konstruowanie i ocena argumentów (logika, metodologia, teoria poznania)
• Tworzenie pojęć, definicji i doprecyzowywanie terminów używanych w nauce i debacie publicznej
• Opracowywanie syntez łączących wiedzę potoczną z wynikami nauk szczegółowych
• Prowadzenie badań (kwerendy, przeglądy literatury, praca koncepcyjna) i formułowanie hipotez/tez
• Przygotowywanie publikacji naukowych i popularnonaukowych (artykuły, rozdziały, książki)
• Prowadzenie zajęć dydaktycznych (wykłady, ćwiczenia, seminaria) oraz opieka nad pracami dyplomowymi
• Udział w konferencjach, seminariach i sieciach współpracy naukowej
• Tworzenie ekspertyz (np. etycznych, metodologicznych) dla instytucji edukacyjnych lub organizacji
• Aktualizowanie problematyki badawczej, krytyczna ocena trendów i sporów intelektualnych

Wymagane umiejętności i kwalifikacje: Filozof

Wymagane wykształcenie

• Najczęściej: studia wyższe na kierunku filozofia (licencjat/magister); w pracy naukowej zwykle potrzebny jest doktorat
• Przydatne kierunki pokrewne (zależnie od specjalizacji): kognitywistyka, socjologia, psychologia, prawo, nauki polityczne, filologia, matematyka/logika, informatyka (etyka AI)

Kompetencje twarde

• Zaawansowana analiza tekstu i argumentacji, umiejętność rekonstrukcji stanowisk
• Logika i krytyczne myślenie (wykrywanie błędów, ocena spójności rozumowań)
• Metodologia badań i filozofia nauki (analiza założeń teorii, pojęć i modeli)
• Warsztat akademicki: praca na źródłach, przypisy, bibliografia, standardy cytowania
• Umiejętność pisania tekstów naukowych i popularnonaukowych
• Dobra znajomość języków obcych (często angielski; czasem niemiecki/francuski/łacina zależnie od obszaru)

Kompetencje miękkie

• Komunikacja i jasne tłumaczenie złożonych idei różnym odbiorcom
• Umiejętność prowadzenia sporów merytorycznych i pracy w dyskusji
• Samodzielność, cierpliwość i konsekwencja w pracy długoterminowej
• Organizacja pracy (deadliney publikacyjne, zajęcia dydaktyczne, projekty)
• Etyka pracy i rzetelność intelektualna (transparentność argumentacji, unikanie plagiatu)

Certyfikaty i licencje

• Nie są wymagane formalne licencje; atutem bywają szkolenia z etyki badań, ochrony danych (RODO) czy dydaktyki akademickiej
• W obszarach stosowanych: kursy z etyki AI, compliance, ESG, facylitacji i wystąpień publicznych

Specjalizacje i ścieżki awansu: Filozof

Warianty specjalizacji

• Etyka i bioetyka  dylematy moralne w medycynie, badaniach, politykach publicznych
• Filozofia nauki i metodologia  analiza pojęć i modeli naukowych, kryteria uzasadniania
• Epistemologia i filozofia umysłu  wiedza, poznanie, świadomość, kognitywistyka
• Ontologia i metafizyka  teoria bytu, kategorie rzeczywistości, spójność pojęciowa teorii
• Historia filozofii  praca na tekstach źródłowych, interpretacje i konteksty epok
• Filozofia polityki i prawa  normy, legitymizacja władzy, prawa człowieka
• Etyka technologii / etyka AI  zasady odpowiedzialnego projektowania i wdrażania systemów
• Publicystyka i popularyzacja  komunikacja idei w mediach, debata publiczna

Poziomy stanowisk

• Junior / Początkujący  asystent badawczy, doktorant, początkujący wykładowca, autor tekstów
• Mid / Samodzielny  samodzielny badacz, adiunkt, ekspert realizujący zlecenia i szkolenia
• Senior / Ekspert  uznany specjalista, autor monografii, lider merytoryczny, recenzent
• Kierownik / Manager  kierownik projektu/grantu, koordynator programu dydaktycznego, redaktor prowadzący

Możliwości awansu

Typowa ścieżka akademicka prowadzi od studiów i pierwszych publikacji przez doktorat, stanowiska badawczo-dydaktyczne, aż po samodzielność naukową i kierowanie projektami. Poza uczelnią awans częściej oznacza poszerzanie portfela zleceń, budowę marki eksperckiej oraz przechodzenie do ról doradczych (np. etyka i governance w organizacjach).

Ryzyka i wyzwania w pracy: Filozof

Zagrożenia zawodowe

• Obciążenie wzroku i układu mięśniowo-szkieletowego przy długiej pracy siedzącej (czytanie, pisanie)
• Ryzyko przeciążenia psychicznego w okresach kumulacji terminów (granty, publikacje, dydaktyka)

Wyzwania w pracy

• Wysoka konkurencja w środowisku akademickim i ograniczona liczba stabilnych etatów
• Konieczność stałego publikowania i aktualizowania wiedzy (presja dorobku)
• Trudność w bezpośrednim „przełożeniu” kompetencji na rynek komercyjny bez dodatkowych umiejętności (np. szkoleniowych, analitycznych)
• Praca nad problemami bez jednoznacznych rozstrzygnięć  potrzeba odporności na niepewność

Aspekty prawne

Zawód nie jest regulowany licencją. W praktyce ważne są: prawo autorskie (publikacje, cytowanie), zasady etyki badań i rzetelności naukowej, a przy pracy z danymi  zgodność z RODO oraz politykami uczelni/instytucji.

Perspektywy zawodowe: Filozof

Zapotrzebowanie na rynku pracy

Zapotrzebowanie na filozofów jako „czysty” zawód jest zwykle stabilne, ale ograniczone liczebnie i skoncentrowane w ośrodkach akademickich. Rośnie natomiast popyt na kompetencje filozoficzne w zastosowaniach: etyka technologii, krytyczne myślenie, analiza pojęć i argumentów, komunikacja naukowa. Osoby łączące filozofię z umiejętnościami z innych obszarów (np. data/IT, prawo, psychologia, edukacja) mają wyraźnie lepsze perspektywy.

Wpływ sztucznej inteligencji

AI jest jednocześnie narzędziem i wyzwaniem. Ułatwia przeglądy literatury, streszczanie tekstów, pracę z bibliografią i wstępne mapowanie argumentów, ale zwiększa wymagania dotyczące weryfikacji źródeł i oryginalności. Rola filozofa przesuwa się w stronę: stawiania trafnych pytań, krytycznej oceny treści generowanych przez AI, projektowania zasad odpowiedzialnego użycia technologii oraz edukowania innych w zakresie rozumowania i etyki.

Trendy rynkowe

Widoczne są: rozwój etyki AI i governance (w firmach i instytucjach), wzrost znaczenia kompetencji krytycznego myślenia w edukacji i szkoleniach, interdyscyplinarne projekty z naukami kognitywnymi oraz większe zapotrzebowanie na popularyzację nauki w mediach i formatach cyfrowych.

Typowy dzień pracy: Filozof

Typowy dzień pracy filozofa zależy od tego, czy dominuje dydaktyka, badania, czy działalność ekspercka. Najczęściej to mieszanka pracy w skupieniu i spotkań akademickich/projektowych.

• Poranne obowiązki: przegląd literatury, plan dnia, przygotowanie notatek do zajęć lub rozdziału artykułu
• Główne zadania w ciągu dnia: czytanie i analiza tekstów, pisanie (publikacja, grant, recenzja), dopracowanie argumentacji i definicji
• Spotkania, komunikacja: zajęcia ze studentami, konsultacje, seminaria, spotkania zespołu grantowego, korespondencja z redakcjami i współautorami
• Zakończenie dnia: podsumowanie wniosków, aktualizacja bibliografii i planu pracy, przygotowanie zadań na kolejny dzień

Narzędzia i technologie: Filozof

Praca filozofa opiera się głównie na narzędziach do czytania, pisania i organizacji wiedzy. Nie wymaga specjalistycznych maszyn, ale korzysta z oprogramowania wspierającego warsztat akademicki i dydaktykę.

• Menedżery bibliografii: Zotero, Mendeley, EndNote
• Bazy i wyszukiwarki naukowe: Google Scholar, JSTOR, PhilPapers, ResearchGate, biblioteki cyfrowe
• Edytory tekstu i składu: MS Word, Google Docs, LaTeX (np. Overleaf)
• Narzędzia do notatek i „second brain”: Obsidian, Notion, OneNote
• Narzędzia do mapowania pojęć i argumentów: XMind, draw.io, Miro
• Platformy dydaktyczne: Moodle, MS Teams, Zoom
• Narzędzia AI do wsparcia pracy (pomocniczo): streszczanie, porządkowanie notatek, wstępne szkice  zawsze z weryfikacją źródeł