Zatrudnianie niepełnoletnich: co wolno firmom i jakie są wymogi PIP (dane za 2025)

Praca dzieci i młodzieży: temat wrażliwy, a na rynku coraz częstszy

Zatrudnianie osób niepełnoletnich wraca co roku przy rekrutacjach sezonowych, praktykach i zleceniach w branży kreatywnej. Państwowa Inspekcja Pracy przypomina jednak, że to „wyjątkowa grupa pracowników”, wymagająca szczególnej ochrony (PIP). Dla pracodawców oznacza to dodatkowe formalności, a dla rodziców i młodych – konkretne prawa, które warto znać, zanim padnie „tak” dla pierwszej pracy lub udziału w projekcie.

Kogo można zatrudnić – i na jakich zasadach

Młodociany, czyli 15–18 lat

Zgodnie z art. 190 Kodeksu pracy młodocianym jest osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat. Co do zasady pracodawca może zatrudnić młodocianego, jeśli spełnione są warunki wskazane w art. 191 § 1 k.p.:

• ukończenie co najmniej ośmioletniej szkoły podstawowej,
• świadectwo lekarskie potwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża zdrowiu.

W praktyce: zanim nastolatek zacznie pracę, pracodawca powinien zadbać o prawidłową podstawę zatrudnienia, badania i organizację pracy tak, by nie kolidowała z nauką i odpoczynkiem.

Osoby poniżej 15 lat: zasadniczo zakaz, ale są wyjątki

PIP wskazuje, że zabronione jest zatrudnianie osób, które nie ukończyły 15 lat. Prawo przewiduje jednak wyjątki – m.in. możliwość zatrudnienia w celu przygotowania zawodowego (przyuczenia) także osób, które nie spełniają kryterium wieku lub nie ukończyły szkoły podstawowej, ale tylko po spełnieniu dodatkowych warunków.

Wymagane są m.in.:

• pozytywna opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej,
• zezwolenie dyrektora ośmioletniej szkoły podstawowej właściwej ze względu na miejsce zamieszkania – na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą,
• zgoda przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego,
• przy braku ukończenia szkoły podstawowej – potwierdzenie przyjęcia do oddziału przysposabiającego do pracy.

Dziecko do 16. roku życia na planie, scenie lub w reklamie: kiedy to legalne

Poza reżimem pracy młodocianych, dziecko do ukończenia 16. roku życia może wykonywać pracę lub inne zajęcia zarobkowe na podstawie art. 3045 k.p. – ale wyłącznie dla podmiotów prowadzących działalność:

• kulturalną,
• artystyczną,
• sportową,
• reklamową.

Kluczowe są tu dwie zgody: zgoda rodzica/opiekuna oraz zezwolenie właściwego inspektora pracy. Wniosek składa organizator (np. teatr, agencja reklamowa, producent), dołączając m.in.:

• pisemną zgodę przedstawiciela ustawowego lub opiekuna,
• opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej o braku przeciwwskazań,
• orzeczenie lekarza o braku przeciwwskazań,
• opinię dyrektora szkoły o możliwości realizacji obowiązku szkolnego podczas wykonywania zajęć.

Zezwolenie jest wydawane jako decyzja administracyjna (z prawem odwołania). W decyzji powinny znaleźć się m.in. rodzaj zajęć, okres, dopuszczalny dobowy wymiar czasu oraz inne ustalenia wynikające z dobra dziecka.

Najważniejsze obowiązki pracodawcy: czas pracy, dokumenty i BHP

PIP podkreśla, że kontroluje nie tylko „papierologię”, ale przede wszystkim realne bezpieczeństwo. W obszarze prawa pracy inspektorzy sprawdzają m.in. ewidencję młodocianych, umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, wynagrodzenia, urlopy i zasady zatrudniania przy pracach wzbronionych (dozwolonych wyłącznie w ramach przygotowania zawodowego).

Z perspektywy firmy szczególnie istotne są też obowiązki BHP:

• ocena ryzyka zawodowego dla stanowiska i przekazanie informacji o zagrożeniach,
• badania lekarskie,
• szkolenia BHP,
• prowadzenie wymaganych wykazów i ewidencji.

Warto pamiętać, że kontrole mogą być planowane (często w MŚP) albo reaktywne – uruchamiane na podstawie informacji o nieprawidłowościach.

Dane PIP za 2025: mniej zezwoleń, kontrole i mandaty

Z informacji PIP wynika, że w 2025 r. do inspektoratów wpłynęło 2128 wniosków o zezwolenie na pracę lub zajęcia zarobkowe dla dzieci do 16 lat. Struktura wniosków wyglądała następująco:

• 1331 – działalność kulturalna,
• 686 – artystyczna,
• 107 – reklamowa,
• 4 – sportowa.

Wydano 1549 zezwoleń i 1 decyzję odmowną (część spraw przechodzi na kolejny rok z uwagi na terminy i uzupełnienia). Dla porównania: w 2024 r. wydano 2720 zezwoleń, a w 2023 r. 2718.

W 2025 r. przeprowadzono 159 kontroli w 73 podmiotach zatrudniających łącznie 4880 osób (w tym 3049 w ramach stosunku pracy). W następstwie kontroli skierowano 11 wniosków oraz wydano 2 decyzje. W 9 przypadkach zastosowano odpowiedzialność wykroczeniową, w tym 4 mandaty na łączną kwotę 5300 zł oraz 1 wniosek do sądu o ukaranie.

Najczęstsze błędy – na co uważać, żeby nie narazić dziecka (i firmy)

Skargi, które trafiają do PIP, dotyczą głównie sytuacji, gdy zatrudnienie odbywa się „na skróty”. Inspektorzy wskazują w szczególności na problemy takie jak:

• zatrudnianie bez zgody przedstawiciela ustawowego,
• brak opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej,
• brak zaświadczenia lekarskiego o braku zagrożeń zdrowotnych,
• powierzanie pracy w innym celu niż nauka zawodu (w przypadkach, gdzie wymagane jest przygotowanie zawodowe).

Dobra praktyka dla pracodawcy: zanim zaplanujesz grafik prób, sesję zdjęciową czy wakacyjną pracę nastolatka, zbierz komplet dokumentów i zaprojektuj pracę tak, by ograniczać ryzyko oraz nie naruszyć obowiązku szkolnego.

Gdzie szukać wsparcia

PIP prowadzi też poradnictwo – w 2025 r. udzielono 3500 porad prawnych dotyczących zatrudniania młodocianych oraz powierzania dzieciom pracy i innych zajęć zarobkowych. Jeśli masz wątpliwości (jako pracodawca, rodzic albo młody pracownik), warto je wyjaśnić przed podpisaniem umowy lub wejściem na plan.

Źródło: Państwowa Inspekcja Pracy, 2026-01-23, https://www.pip.gov.pl/aktualnosci/bezpieczenstwo-dzieci-jest-najwazniejsze