Reforma PIP 2026: inspektor potwierdzi etat, kontrole także zdalnie

Co się wydarzyło i na jakim etapie są zmiany

5 lutego 2026 r. Stały Komitet Rady Ministrów przyjął projekt reformy Państwowej Inspekcji Pracy (PIP). Według komunikatu resortu pracy to krok w stronę skuteczniejszej walki z nieprawidłowym zatrudnieniem oraz realizacja kamieni milowych Krajowego Planu Odbudowy (A71G i A72G). Następny etap: projektem ma zająć się Rada Ministrów.

Dlaczego reforma uderza w „śmieciowe” zastępowanie etatów

W komunikacie przypomniano podstawową zasadę Kodeksu pracy: nie wolno zastępować umowy o pracę umową cywilnoprawną, jeśli praca jest wykonywana w typowych warunkach etatu (określone zadania, konkretne miejsce i czas, pod kierownictwem, za wynagrodzeniem). Ministerstwo podkreśla jednocześnie, że umowy cywilnoprawne nie są z definicji złe — problemem jest sytuacja, gdy mają charakter fikcyjny i „udają” zlecenie/B2B, a w praktyce spełniają cechy stosunku pracy.

Dla rynku oznacza to jedno: ma być mniej przypadków, w których pracownik formalnie jest na zleceniu lub współpracy, ale realnie funkcjonuje jak etatowiec bez urlopu, ochrony i stabilności.

Największa zmiana: PIP ma móc stwierdzać istnienie stosunku pracy

Kluczowy punkt projektu to przyznanie PIP kompetencji do stwierdzania istnienia stosunku pracy — jako mechanizm przeciwdziałający nieuprawnionemu zastępowaniu etatów umowami cywilnoprawnymi oraz pracy „na czarno”. W praktyce może to oznaczać szybszą ścieżkę uporządkowania statusu osoby, która pracuje jak na etacie.

W projekcie opisano też etapowanie działań inspekcji:

• „Polecenie” kontrolera kierowane do przedsiębiorcy — ma już na etapie kontroli doprowadzić do stanu zgodnego z prawem
• jeśli polecenie nie zostanie wykonane, kompetencję do wydania decyzji w sprawie istnienia stosunku pracy ma otrzymać okręgowy inspektor pracy
• od decyzji okręgowego inspektora ma przysługiwać odwołanie do sądu w terminie 30 dni

To ważne zarówno dla pracowników (bo może przyspieszyć „wyprostowanie” umowy), jak i dla pracodawców (bo procedura ma być bardziej przewidywalna i oparta o jasne kroki).

Zabezpieczenie w sądzie: co z ochroną w ciąży i przed emeryturą

Projekt przewiduje, że ze względu na przesunięcie terminu wykonalności decyzji wprowadzona zostanie instytucja zabezpieczenia. W obszarze wypowiadania i rozwiązywania umów ma ona zakładać stosowanie przepisów prawa pracy. Ministerstwo wskazuje wprost, że dzięki temu chronione mają być m.in. kobiety w ciąży oraz osoby w wieku przedemerytalnym.

Jeżeli dojdzie do wypowiedzenia lub rozwiązania umowy, ma przysługiwać droga sądowa na zasadach prawa pracy. Zabezpieczenie ma być wydawane na początku postępowania przed sądem.

Kontrole PIP po nowemu: zdalnie, cyfrowo i „po ryzyku”

W pakiecie zmian jest też wyraźny zwrot w stronę nowoczesnych kontroli:

• wymiana informacji między ZUS, PIP i KAS na potrzeby kontroli oraz analizy ryzyka
• kontrole zdalne i wykorzystanie urządzeń technicznych do czynności na odległość
• elektroniczna dokumentacja z kontroli, w tym protokoły
• roczne i wieloletnie programy kontroli oparte na analizie ryzyka przygotowywane przez Głównego Inspektora Pracy

Dla firm oznacza to m.in. konieczność większej dbałości o porządek w dokumentach i spójność praktyk kadrowych z tym, co wynika z umów. Dla pracowników — potencjalnie większą skuteczność wykrywania patologii, bo kontrole mają być lepiej „celowane”.

Kary za wykroczenia: kierunek na efekt odstraszający

Projekt przewiduje również rozwiązania dotyczące wysokości kar grzywny za wykroczenia przeciwko prawom pracownika. Cel wskazany w komunikacie jest jednoznaczny: skuteczniejsza ochrona pracowników i funkcja odstraszająca wobec pracodawców łamiących prawo pracy.

Co robić już teraz: praktyczna lista dla pracownika i pracodawcy

Dla osób pracujących na zleceniu/B2B

• sprawdź, czy Twoja praca nie ma cech etatu: stałe godziny, stałe miejsce, przełożony wydający polecenia, stałe wynagrodzenie
• zbieraj dowody organizacji pracy: grafiki, polecenia mailowe, regulaminy, komunikację z przełożonym
• jeśli masz wątpliwości, porozmawiaj z pracodawcą o urealnieniu formy zatrudnienia (zanim sprawa trafi do kontroli)

Dla pracodawców

• przejrzyj umowy cywilnoprawne pod kątem ryzyka „pozornego zlecenia” (zwłaszcza przy stałych godzinach i podporządkowaniu)
• uporządkuj obieg dokumentów — projekt zakłada e-protokoły i większą cyfryzację kontroli
• przygotuj procedurę reagowania na „polecenie” inspektora: kto odpowiada, jakie terminy, jakie działania naprawcze

Warto zapamiętać: reforma ma w założeniu dać PIP i sądom pracy skuteczniejsze narzędzia, a stronom rynku — większą pewność procedur i jednolite zasady ich stosowania.

Źródło: Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (gov.pl), 2026-02-05, https://www.gov.pl/web/rodzina/projekt-reformy-pip-przyjety-przez-skrm