Nowelizacja o CUS w konsultacjach: więcej etatów i stabilniejsze zasady zatrudniania

CUS szykują się na zmiany. Co to oznacza dla kandydatów i pracodawców?

Centra Usług Społecznych (CUS) to w praktyce „lokalne huby” wsparcia – otwarte nie tylko dla osób w kryzysie. Teraz ich organizacja i zasady zatrudniania mogą się zmienić. 28 stycznia 2026 r. projekt nowelizacji ustawy został wpisany do wykazu prac Rady Ministrów, a następnie trafił do konsultacji publicznych – poinformowało Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Dla rynku pracy to ważny sygnał: więcej gmin rozważa uruchomienie CUS, a planowane rozwiązania mają ułatwić budowanie kadr, uporządkować przepisy i zwiększyć elastyczność działania jednostek.

Czym są Centra Usług Społecznych i jaką mają skalę?

CUS mogą być tworzone od 1 stycznia 2020 r. na podstawie ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych. W założeniu to miejsca, które koordynują szeroki pakiet działań: od usług asystenckich, poradnictwa, edukacji i profilaktyki, po wsparcie w formie świadczeń pieniężnych i pozapieniężnych. Centra działają też na rzecz rodzin, osób starszych, osób z niepełnosprawnościami oraz grup szczególnie zagrożonych wykluczeniem społecznym. Organizują ponadto warsztaty i szkolenia, które mają wzmacniać więzi społeczne i włączenie mieszkańców w życie lokalne.

Według informacji resortu dotychczas powstało nieco ponad 150 CUS. Jednocześnie co najmniej kolejne 250 gmin ma być gotowych do ich tworzenia – o ile znikną bariery prawne i organizacyjne.

Dlaczego resort chce zmienić przepisy?

Ustawa obowiązuje od 2020 r. i – jak wskazuje ministerstwo – nie była dotąd nowelizowana. Praktyka funkcjonowania CUS w wybranych gminach pokazała jednak, że przepisy są zbyt sztywne i nie zawsze pasują do zróżnicowanych realiów organizacyjnych samorządów. Celem projektu jest zwiększenie dostępności, jakości i efektywności usług społecznych realizowanych lokalnie poprzez reformę ram prawnych działania CUS. To ma być element pierwszego etapu reformy systemu pomocy społecznej.

Najważniejsze zmiany w projekcie – z punktu widzenia kadr i organizacji

1) Dyrektor CUS na umowę o pracę (zamiast powołania)

Jedna z najbardziej „pracowniczych” zmian dotyczy podstawy zatrudnienia dyrektora CUS: ma zostać zmieniona z powołania na umowę o pracę. Resort argumentuje, że to ujednolici zasady z innymi jednostkami pomocy społecznej i usunie niespójności, a także zapewni większą stabilność zatrudnienia oraz zgodność ze standardami prawa pracy.

2) Łatwiejsze wejście do pracy: zatrudnienie przed ukończeniem kursów

Projekt przewiduje możliwość zatrudniania pracowników (m.in. organizatorów, koordynatorów) przed ukończeniem wymaganych kursów specjalizacyjnych – z maksymalnym okresem „karencji” do 6 miesięcy. To istotne dla rekrutacji w mniejszych gminach, gdzie znalezienie kandydatów „od razu z kompletem papierów” bywa trudne.

3) Więcej etatów wspierających pracę z mieszkańcami

W projekcie zapisano także umożliwienie zatrudniania większej liczby organizatorów społeczności lokalnej oraz innych pracowników wspierających działania Zespołu ds. usług społecznych. Dla osób szukających pracy oznacza to potencjalnie więcej ofert w obszarach: animacji lokalnej, koordynacji usług, pracy środowiskowej czy organizacji działań edukacyjnych i profilaktycznych.

4) Koordynatorzy bliżej statusu pracownika socjalnego

Projekt zakłada, że uprawnienia koordynatorów indywidualnych planów usług społecznych zostaną zrównane z uprawnieniami pracowników socjalnych – ale tylko wtedy, gdy koordynator spełnia wymagania dla tego zawodu. Ma to dotyczyć m.in. dodatku terenowego oraz dodatkowego urlopu.

5) Program usług społecznych – obowiązkowo i po diagnozie

CUS mają mieć obowiązek opracowania programu usług społecznych w oparciu o wcześniejszą diagnozę potrzeb i potencjału lokalnej społeczności. Oba dokumenty mają podlegać konsultacjom społecznym i być przedstawiane Radzie Gminy lub Powiatu. W praktyce może to przełożyć się na większe zapotrzebowanie na kompetencje analityczne (diagnoza, mapowanie zasobów) oraz na osoby potrafiące prowadzić konsultacje i współpracę międzyinstytucjonalną.

6) Większa elastyczność organizacyjna, w tym placówki całodobowe

Projekt przewiduje zniesienie zakazu włączania do struktury CUS placówek zapewniających pobyt całodobowy. Taka zmiana ma zwiększyć możliwości integracji usług w gminie i ułatwić dopasowanie struktury do lokalnych potrzeb.

Co to oznacza dla osób szukających pracy?

• Więcej rekrutacji w gminach, które dotąd wstrzymywały się z uruchomieniem CUS z powodów formalnych
• Większa dostępność wejścia do zawodu dzięki możliwości zatrudnienia przed ukończeniem kursów (do 6 miesięcy)
• Nowe role i ścieżki (organizator społeczności lokalnej, koordynator planów usług, pracownicy wspierający działania zespołów)
• Potencjalnie lepsza stabilność na stanowiskach kierowniczych w CUS dzięki umowie o pracę dla dyrektorów

Co powinni wiedzieć pracodawcy – samorządy i podmioty współpracujące?

Dla gmin i powiatów projekt to sygnał, że państwo chce „odblokować” model CUS i umożliwić jego szybsze wdrażanie. Z perspektywy HR i organizacji pracy kluczowe będą: planowanie obsady (w tym większa liczba etatów środowiskowych), dopasowanie regulaminów organizacyjnych oraz przygotowanie do opracowania programu usług na podstawie diagnozy i konsultacji.

Warto też pamiętać, że doprecyzowany ma zostać katalog realizatorów usług społecznych – co może ułatwić budowanie sieci współpracy z lokalnymi podmiotami realizującymi zadania społeczne.

Co dalej? Etap konsultacji i kolejne kroki

Projekt jest na etapie konsultacji publicznych. To oznacza, że jego finalny kształt może się jeszcze zmienić. Dla kandydatów do pracy w usługach społecznych i dla samorządów planujących nowe jednostki to dobry moment, by śledzić przebieg procesu i przygotować się na wzrost zapotrzebowania na kompetencje związane z koordynacją usług, pracą środowiskową i zarządzaniem lokalnymi programami wsparcia.

Źródło: Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (gov.pl/web/rodzina), 2026-01-30, https://www.gov.pl/web/rodzina/centra-uslug-spolecznych-projekt-nowelizacji-ustawy-trafil-do-konsultacji