Mobbing w pracy: jak go rozpoznać, co musi zrobić pracodawca i gdzie szukać pomocy

29 stycznia: dobry moment, by przerwać milczenie

Międzynarodowy Dzień Przeciwdziałania Mobbingowi (29 stycznia) przypomina o problemie, który dotyczy nie tylko „trudnej atmosfery” w zespole, ale realnie wpływa na zdrowie, karierę i bezpieczeństwo pracy. Państwowa Inspekcja Pracy podkreśla, że pracownicy powinni znać swoje prawa, a pracodawcy wdrażać bezpieczne mechanizmy zgłaszania nieprawidłowości. W razie podejrzenia mobbingu można zwrócić się do PIP po bezpłatną, fachową pomoc.

Czym mobbing jest (a czym nie jest)

Kodeks pracy definiuje mobbing w art. 94³ § 2 jako działania lub zachowania skierowane przeciwko pracownikowi polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu, które zwykle prowadzą do poniżenia, ośmieszenia, izolacji lub wyeliminowania z zespołu.

Te dwa elementy – uporczywość i długotrwałość – są kluczowe. Dzięki nim da się odróżnić mobbing od jednorazowego spięcia, pojedynczej uwagi przełożonego czy konfliktu, który (choć nieprzyjemny) nie ma cech nękania.

Jakie zachowania mogą świadczyć o mobbingu

• ignorowanie i izolowanie pracownika, wykluczanie z życia zespołu
• przerywanie wypowiedzi, podważanie kompetencji, stałe ośmieszanie
• rozpuszczanie plotek, publiczna krytyka i upokarzanie
• odbieranie obowiązków lub przeciwnie: przeciążanie zadaniami i presją
• utrudnianie wykonywania pracy (np. brak informacji, celowe „podkładanie” problemów)
• wywoływanie sytuacji, które mają doprowadzić do pogorszenia stanu zdrowia konkretnej osoby

Skala problemu rośnie: co mówią dane

Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje na rosnące zainteresowanie pomocą: w 2020 r. eksperci PIP udzielili 1,4 tys. porad w sprawach dotyczących mobbingu, a obecnie liczba porad dochodzi do około 4 tys. rocznie. To sygnał, że pracownicy częściej szukają wsparcia i chcą wiedzieć, jak rozpoznać problem, jak zbierać dowody i jakie mają możliwości działania.

Jednocześnie w różnych badaniach przywoływanych w materiale PIP padają wysokie odsetki osób, które mogły zetknąć się z mobbingiem – nawet ponad 40% pracowników, a w ankiecie rozdanej na konferencji w Krakowie aż 64% respondentów potwierdziło, że odczuło mobbing w trakcie zatrudnienia. Wniosek dla rynku pracy jest prosty: to nie jest marginalny temat „z pojedynczych firm”.

Obowiązki pracodawcy: nie tylko reakcja, ale prewencja

W art. 94³ § 1 Kodeksu pracy zapisano obowiązek pracodawcy, by przeciwdziałać mobbingowi. To ważne, bo oznacza działanie „z wyprzedzeniem”, a nie dopiero wtedy, gdy konflikt eskaluje lub pojawia się pozew.

Co w praktyce powinno znaleźć się w firmie

• jasna polityka antymobbingowa i zrozumiała definicja niedopuszczalnych zachowań
• bezpieczne kanały zgłaszania (także poufne), w tym mechanizmy ochrony przed odwetem
• procedura wyjaśniająca: kto bada zgłoszenie, w jakich terminach, jakie są możliwe działania
• szkolenia dla kadry zarządzającej i zespołów (rozpoznawanie, reagowanie, komunikacja)
• działania edukacyjne i prozdrowotne wspierające dobrostan pracowników

PIP zwraca uwagę, że pracodawcy powinni „aktywnie przeciwdziałać” mobbingowi, m.in. poprzez wdrażanie mechanizmów zgłaszania negatywnych zachowań (źródło: PIP). To często najtańsza „polisa” na koszty rotacji, absencji i spadku jakości pracy.

Co może zrobić pracownik: od weryfikacji do pomocy

Najczęstsze pytania kierowane do inspektorów dotyczą tego, jak rozpoznać mobbing, jak zbierać dowody, jakie procedury działają w zakładzie i jak wygląda dochodzenie roszczeń przed sądem. Jeśli czujesz, że sytuacja w pracy wymyka się spod kontroli, zacznij od uporządkowania faktów: co się dzieje, jak często, kto jest świadkiem, jaki jest skutek dla pracy i zdrowia. Równolegle warto sprawdzić, czy firma ma procedury wewnętrzne i czy da się z nich bezpiecznie skorzystać.

Jeśli potrzebujesz wsparcia z zewnątrz, możesz zgłosić się do Państwowej Inspekcji Pracy po bezpłatną pomoc.

Bezpłatne materiały PIP: praktyczne poradniki i dobre praktyki

PIP udostępnia bezpłatnie nagrania z konferencji o różnych obliczach mobbingu oraz opracowania z dobrymi praktykami, w tym poradnik dla pracodawców dotyczący prewencji zagrożeń psychospołecznych. W bibliotece PIP dostępne są także publikacje poświęcone mobbingowi – osobno dla pracodawców i pracowników.

• „Mobbing. Poradnik dla pracodawcy” – jak odróżniać mobbing od innych zjawisk (np. dyskryminacji czy molestowania) i jak reagować
• „Pracownik wobec mobbingu. Poradnik dla pracownika” – jak weryfikować, czy to mobbing czy konflikt oraz jakie kroki rozważyć
• „Sposoby na stres. Poradnik dla pracownika” – praktyczne wskazówki, także z testem „Czy doświadczasz nadmiernego stresu w pracy?”

Najprostsza zasada, która działa

W dyskusjach o procedurach łatwo zapomnieć, że fundamentem jest codzienna kultura pracy. Jak podkreśla Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki, podstawowa reguła relacji w zespole sprowadza się do krótkiego hasła: „Nie czyń drugiemu, co tobie niemiłe” (źródło: PIP). Dla pracownika to sygnał, że nie musi normalizować przemocy psychicznej. Dla pracodawcy – że najlepsza prewencja zaczyna się od standardów zachowania, które są konsekwentnie egzekwowane niezależnie od stanowiska.

Źródło: Państwowa Inspekcja Pracy, 2026-01-29, https://www.pip.gov.pl/aktualnosci/29-stycznia-miedzynarodowy-dzien-przeciwdzialania-mobbingowi