Ojcowie biorą urlopy rodzicielskie częściej, ale krócej. Co to oznacza w pracy?

Ojcowie na urlopach: skok, którego rynek pracy nie może ignorować

Jeszcze trzy lata temu urlop rodzicielski w wykonaniu ojców był w Polsce rzadkością. Dziś dane ZUS pokazują dużą zmianę: w 2025 roku z urlopu rodzicielskiego skorzystało 24% ojców, podczas gdy w 2022 roku było to 1%. W liczbach to wzrost z 3,7 tys. do 57 tys. ojców. To jeden z najbardziej widocznych efektów wdrożenia w Polsce dyrektywy work-life balance.

Jednocześnie pojawia się ważny sygnał ostrzegawczy: tempo wzrostu zaczyna słabnąć. Jak wskazał Mariusz Jedynak z ZUS, „spadek dynamiki pokazuje, że rodzice nadal napotykają bariery” (ZUS).

Wzrost jest, ale ojcowie nadal biorą „mniej” – i to dosłownie

Najbardziej zaskakujący wniosek z danych za 2025 rok: mimo że ojców na rodzicielskim jest coraz więcej, ich udział w łącznej liczbie wykorzystanych dni urlopu rodzicielskiego to tylko 6%.

• Średnia długość urlopu rodzicielskiego ojca: 43 dni
• Średnia długość urlopu rodzicielskiego matki: 143 dni

To oznacza, że wielu ojców nie wykorzystuje w pełni przysługującej im części, w tym kluczowej 9-tygodniowej, nietransferowalnej puli (czyli takiej, której nie da się „oddać” drugiemu rodzicowi). Karolina Andrian z Fundacji Share the Care zwraca uwagę, że w praktyce ojcowie wykorzystują „jedynie nieco ponad 6 tygodni”, choć prawo daje im więcej (Share the Care).

Urlop ojcowski traci popularność – mimo 100% zasiłku

W 2025 roku spadł odsetek mężczyzn korzystających z urlopu ojcowskiego: z 64% w 2024 do 58% w 2025. To o tyle istotne, że urlop ojcowski jest dla wielu rodzin finansowo najłatwiejszy do udźwignięcia: przysługuje za niego zasiłek 100% podstawy, podczas gdy za urlop rodzicielski jest to 70%.

Zwracają na to uwagę autorzy raportu: rośnie rodzicielski, spada ojcowski, co „w pewnym sensie podważa dominującą narrację o barierach ekonomicznych” (Share the Care). Dla kandydatów do pracy i pracowników to sygnał: przy planowaniu urlopów warto liczyć nie tylko procent zasiłku, ale też całą logistykę w domu i w firmie.

Wynagrodzenie podczas urlopu: ojcowie dostają więcej

Dane ZUS za 2025 rok pokazują też różnice w świadczeniach. Średni dzienny zasiłek za urlop rodzicielski wynosił:

• 255 zł – ojcowie
• 175 zł – matki

Różnica się zmniejsza (udział zasiłku matek w zasiłku ojców wzrósł z 64% w 2024 do 69% w 2025), ale nadal jest wyraźna. Dla pracodawców i HR to ważny kontekst przy rozmowach o równości płac i przyczynach „luki rodzicielskiej” na rynku pracy.

Co to oznacza dla osób szukających pracy i pracowników?

1) Pytania, które warto zadać przed wyborem pracodawcy

• Czy firma ma jasne procedury zastępstw i powrotów po urlopie rodzicielskim?
• Czy menedżerowie wspierają korzystanie z uprawnień rodzicielskich także przez ojców?
• Czy elastyczna organizacja pracy (np. ruchome godziny, praca hybrydowa) jest realnie dostępna, a nie tylko „na papierze”?

2) Jak planować urlop, żeby nie „przepalić” uprawnienia

Jeśli ojciec nie wykorzysta swojej nietransferowalnej części, rodzina traci czas, który mógłby zostać przeznaczony na opiekę i odciążenie drugiego rodzica. W praktyce opłaca się zaplanować urlop z wyprzedzeniem i ustalić z pracodawcą okres przekazania obowiązków, tak aby nie kończyć na kilku tygodniach „na szybko”.

Co powinien zrobić pracodawca: mniej improwizacji, więcej systemu

Skok liczby ojców na rodzicielskim jest już faktem – teraz firmy muszą przejść od reaktywnego „jakoś to będzie” do procesów. Spadek dynamiki wzrostu może oznaczać, że część pracowników nadal obawia się konsekwencji w pracy (oceny, premii, ścieżki awansu) lub braku wsparcia w zespole.

• Ustandaryzuj zastępstwa: checklista przekazania zadań, osoba kontaktowa, terminy
• Zadbaj o neutralność w ocenie: jasne kryteria premii i awansów niezależne od nieobecności rodzicielskich
• Szkol menedżerów: rozmowa o urlopie bez presji i bez „karania” za korzystanie z prawa
• Pokazuj przykłady: gdy ojcowie korzystają z urlopów i wracają do projektów bez straty pozycji, bariera psychologiczna maleje

Równość w domu to także twardy temat rynku pracy

Raport przypomina, że pojawienie się dziecka mocno wpływa na aktywność zawodową. Kobiety bez dzieci pracują niemal tak często jak mężczyźni (86% vs 88%), ale przy trójce dzieci aktywność kobiet spada do 64%, podczas gdy aktywność zawodowa ojców rośnie do 95%. Kobiety nadal też dominują w opiece nad chorym dzieckiem: w 2025 roku wykorzystały 78% dni absencji na ten cel.

Dlatego tematy urlopów rodzicielskich nie są „miękkim benefitem”, tylko elementem polityki zatrudnienia, retencji i równości szans. Jak podkreślali uczestnicy konferencji ZUS, „Równi w domu – równi w pracy” to podejście, które opłaca się wszystkim (ZUS/Share the Care).

Źródło: Zakład Ubezpieczeń Społecznych, 2026-03-26, https://www.zus.pl/-/ojcowie-coraz-cz%C4%99%C5%9Bciej-korzystaj%C4%85-z-urlop%C3%B3w-rodzicielskich-ale-tempo-wzrostu-spada