Kostiumograf

Alternatywne, neutralne płciowo nazwy dla stanowiska: Kostiumograf

Polskie propozycje

• Kostiumograf / Kostiumografka
• Projektant kostiumów / Projektantka kostiumów
• Specjalista / Specjalistka ds. kostiumów
• Osoba na stanowisku kostiumografa (w zespole produkcyjnym)
• Kandydat / Kandydatka na stanowisko kostiumografa

Angielskie propozycje

• Costume Designer
• Wardrobe Designer

Zarobki na stanowisku Kostiumograf

W zależności od doświadczenia i skali produkcji możesz liczyć na zarobki od ok. 5 000 do 12 000 PLN brutto miesięcznie (lub ekwiwalent w stawkach projektowych), a przy dużych produkcjach i rozpoznawalnym nazwisku stawki mogą być wyższe.

Na poziom wynagrodzenia wpływają m.in.:

• Doświadczenie zawodowe i portfolio (produkcje, nagrody, rekomendacje)
• Region/miasto (najczęściej Warszawa, Kraków, Łódź, Wrocław, Trójmiasto)
• Branża/sektor (film/serial, teatr, reklama, eventy, TV)
• Skala i budżet produkcji oraz liczba postaci/kostiumów
• Zakres odpowiedzialności (sam projekt vs. pełny nadzór nad pracownią, przymiarki, rozliczenia)
• Tryb pracy i terminy (nocne zdjęcia, nadgodziny, praca wyjazdowa)
• Umiejętności dodatkowe (krawiectwo, farbowanie/postarzanie, rekonstrukcje historyczne)

Formy zatrudnienia i rozliczania: Kostiumograf

W Polsce kostiumograf najczęściej pracuje projektowo, w cyklu produkcyjnym (preprodukcja–zdjęcia–postprodukcja/zwroty), rzadziej w stałym etacie. Zatrudnienie zależy od instytucji (teatr) albo producenta (film/serial/reklama).

• Umowa o pracę (pełny etat, część etatu) – częściej w teatrach/instytucjach kultury i większych ośrodkach
• Umowa zlecenie / umowa o dzieło – częste przy produkcjach filmowych, serialowych, reklamowych
• Działalność gospodarcza (B2B) – popularna u doświadczonych twórców współpracujących z wieloma producentami
• Praca tymczasowa / sezonowa – przy eventach, trasach, festiwalach, spektaklach gościnnych
• Współpraca przez agencje/produkcje wykonawcze – zwłaszcza w reklamie i TV

Typowe formy rozliczania: ryczałt za projekt/produkcję, stawka dzienna (shooting day), stawka godzinowa w pracowni, wynagrodzenie miesięczne przy dłuższych kontraktach; czasem osobno budżet na zakupy/materiały i osobno honorarium.

Zadania i obowiązki na stanowisku Kostiumograf

Zakres pracy obejmuje opracowanie koncepcji kostiumowej, przygotowanie projektów oraz dopilnowanie wykonania i rozliczenia kostiumów w ramach ustalonego budżetu i harmonogramu produkcji.

• Uzgadnianie z reżyserem i scenografem koncepcji plastycznej postaci i świata przedstawionego
• Research epoki/stylu (ikonografia, moda, materiały, detale) oraz tworzenie moodboardów
• Projektowanie kostiumów i elementów ubioru (szkice, opisy, zestawy dla postaci)
• Dobór tkanin, dodatków i technologii wykonania (szycie, przeróbki, stylizacja)
• Planowanie budżetu kostiumowego i dopasowanie koncepcji do środków finansowych
• Organizacja zakupów, wypożyczeń i współpracy z magazynami kostiumów
• Współpraca z pracownią krawiecką: zlecanie, konsultacje, kontrola jakości
• Nadzór nad przymiarkami, korektami i dopasowaniem kostiumów do aktorów
• Koordynacja ciągłości kostiumów (continuity) między scenami/ujęciami
• Pomoc w wycenie wynajmowanych elementów i weryfikacja dokumentów kosztowych w obszarze kostiumów
• Reagowanie na problemy produkcyjne (terminy, braki materiałów) i proponowanie rozwiązań
• Nadzór nad rozliczeniem kostiumów: zwroty, inwentaryzacja, protokoły zniszczenia

Wymagane umiejętności i kwalifikacje: Kostiumograf

Wymagane wykształcenie

• Najczęściej: studia artystyczne lub projektowe (kostiumografia, scenografia, projektowanie ubioru, wzornictwo, ASP) albo szkoły filmowe/teatralne
• Alternatywnie: krawiectwo/technik przemysłu mody + silne portfolio i doświadczenie na planie lub w teatrze

Kompetencje twarde

• Projektowanie kostiumu: szkic, opis technologiczny, dobór materiałów i dodatków
• Znajomość historii ubioru, stylów, ikonografii; umiejętność rzetelnego researchu
• Podstawy konstrukcji i szycia (lub bardzo dobra współpraca z konstruktorami/krawcami)
• Organizacja procesu wykonania: przymiarki, poprawki, harmonogram, kontrola jakości
• Umiejętność pracy na budżecie (kosztorys, zakupy, wypożyczenia, rozliczenia)
• Zasady ciągłości kostiumowej w filmie/serialu oraz współpraca z pionem charakteryzacji
• Podstawy BHP w pracowni (narzędzia, chemia do farbowania/postarzania) i na planie
• Portfolio i dokumentacja projektowa (moodboardy, listy kostiumów, zestawienia)

Kompetencje miękkie

• Komunikacja i negocjacje (reżyser, scenograf, producent, aktorzy, pracownia)
• Kreatywność połączona z pragmatyzmem (sztuka vs. budżet i terminy)
• Odporność na stres, szybkie podejmowanie decyzji w warunkach planu zdjęciowego
• Planowanie i priorytetyzacja zadań, dobra organizacja pracy własnej i zespołu
• Uważność na detal oraz empatia w pracy z aktorem (komfort, ruch, bezpieczeństwo)

Certyfikaty i licencje

• Nie ma obowiązkowych licencji; przydatne bywają kursy konstrukcji odzieży, szycia miarowego, farbowania i postarzania tkanin oraz szkolenia BHP

Specjalizacje i ścieżki awansu: Kostiumograf

Warianty specjalizacji

• Kostiumograf filmowy/serialowy – praca pod zdjęcia, duży nacisk na continuity i tempo realizacji
• Kostiumograf teatralny/operowy – kostium pod scenę, ruch, trwałość, często bogatsze formy i materiały
• Kostiumy historyczne i rekonstrukcyjne – wysoka dokładność epoki, współpraca z rekonstruktorami i muzeami
• Reklama i teledyski – szybkie terminy, mocny styl, często praca na wypożyczeniach i zakupach
• Stylizacja/wardrobe dla prowadzących TV i formatów – praca cykliczna, nacisk na wizerunek i spójność antenową

Poziomy stanowisk

• Junior / Początkujący – asystent kostiumografa, pomoc przy researchu, zakupach, organizacji przymiarek
• Mid / Samodzielny – samodzielne prowadzenie mniejszych projektów, odpowiedzialność za budżet i zespół wykonawczy
• Senior / Ekspert – prowadzenie dużych produkcji, autorska koncepcja, silna pozycja negocjacyjna
• Kierownik / Manager – kierownik pracowni kostiumów, supervisor pionu kostiumów, koordynacja kilku ekip i magazynu

Możliwości awansu

Typowa ścieżka to start jako asystent/koordynator kostiumów, następnie samodzielny kostiumograf przy mniejszych formach (etiudy, teatr niezależny, reklama), a później prowadzenie dużych produkcji filmowych i serialowych. W instytucjach możliwy jest awans na stanowiska kierownicze w pracowni lub w dziale produkcji (koordynacja). Wzrost stawek i pozycji zwykle wynika z rozpoznawalnego portfolio oraz sprawności w dowożeniu jakości w terminie i budżecie.

Ryzyka i wyzwania w pracy: Kostiumograf

Zagrożenia zawodowe

• Przeciążenia układu mięśniowo-szkieletowego (dźwiganie walizek, stanie na przymiarkach, praca w pośpiechu)
• Urazy w pracowni (nożyczki, igły, maszyny) oraz kontakt z chemią (kleje, farby, środki do postarzania)
• Stres i przemęczenie wynikające z napiętych terminów i pracy w nieregularnych godzinach

Wyzwania w pracy

• Godzenie wizji artystycznej z budżetem, dostępnością materiałów i realnymi terminami
• Praca pod presją zmian scenariuszowych i decyzji „na wczoraj”
• Utrzymanie ciągłości kostiumów oraz szybkie naprawy na planie
• Wrażliwe sytuacje z aktorami (komfort, dopasowanie, wizerunek) i konieczność taktu
• Ryzyko odpowiedzialności za wypożyczone elementy (zgubienia, zniszczenia) i konieczność rzetelnych rozliczeń

Aspekty prawne

Zawód nie jest regulowany, ale kostiumograf działa w realiach prawa autorskiego (projekty jako utwory, umowy przeniesienia praw/licencje), ochrony wizerunku oraz zasad produkcyjnych. Istotne są zapisy umów o odpowiedzialności materialnej za kostiumy, terminy, budżety oraz rozliczenia kosztów.

Perspektywy zawodowe: Kostiumograf

Zapotrzebowanie na rynku pracy

Zapotrzebowanie jest raczej stabilne, z okresowymi wahaniami zależnymi od liczby produkcji filmowych/serialowych i budżetów instytucji kultury. Wzrost liczby treści wideo (platformy streamingowe, reklama internetowa) sprzyja zleceniom, ale konkurencja jest duża, a wejście do branży często wymaga sieci kontaktów i mocnego portfolio.

Wpływ sztucznej inteligencji

AI jest przede wszystkim wsparciem, nie zastępstwem: przyspiesza research wizualny, generowanie moodboardów, wariantów koncepcji i wstępnych szkiców, a także organizację dokumentacji. Kluczowe pozostają kompetencje „na żywo”: przymiarki, dopasowanie do aktora, decyzje materiałowe, nadzór wykonania i odpowiedzialność za spójność na planie. Zyskują osoby, które potrafią używać AI do szybszego iterowania pomysłów i lepszej komunikacji z reżyserem/produkcją.

Trendy rynkowe

Coraz większe znaczenie mają: zrównoważona produkcja (reuse, wypożyczenia, upcykling), digitalizacja dokumentacji (listy kostiumów, zdjęcia continuity), praca w krótszych terminach oraz łączenie ról (kostium + stylizacja, a czasem także elementy scenografii miękkiej). W produkcjach historycznych rośnie popyt na autentyczność, a w reklamie – na odważny, rozpoznawalny styl.

Typowy dzień pracy: Kostiumograf

Tryb pracy zależy od etapu produkcji. Inaczej wygląda dzień w preprodukcji (projektowanie i organizacja), inaczej podczas zdjęć (obsługa planu), a jeszcze inaczej po zakończeniu (zwroty i rozliczenia).

• Poranne obowiązki: przegląd planu zdjęciowego/harmonogramu, lista priorytetów, kontakt z kierownikiem produkcji i pracownią
• Główne zadania w ciągu dnia: przymiarki, korekty projektów, wybór tkanin, zakupy/wypożyczenia, kontrola postępów szycia i przeróbek
• Spotkania, komunikacja: uzgodnienia z reżyserem i scenografem, konsultacje z charakteryzacją, rozmowy z aktorami o komforcie i funkcjonalności kostiumu
• Zakończenie dnia: dokumentacja (zdjęcia continuity, opisy zestawów), podsumowanie kosztów i zleceń na kolejny dzień; na planie także przygotowanie zestawów na następne sceny

Narzędzia i technologie: Kostiumograf

Kostiumograf korzysta z narzędzi projektowych, krawieckich i organizacyjnych. Wybór zależy od tego, czy projektant również szyje/konstruuje, czy głównie nadzoruje zespół.

• Materiały do projektowania: szkicowniki, tablet graficzny, tablice inspiracji (moodboardy)
• Oprogramowanie: pakiety graficzne do szkiców i prezentacji (np. programy do grafiki rastrowej/wektorowej), narzędzia do prezentacji i katalogowania
• Arkusze i planowanie: Excel/Google Sheets (budżet, listy kostiumów, rozmiarówki, harmonogram)
• Narzędzia krawieckie: miarka krawiecka, szpilki, nożyce, kreda, manekin, maszyna do szycia/owerlok (w pracowni)
• Sprzęt na plan: zestaw naprawczy (igły, nici, taśma, agrafki), parownica/żelazko, pokrowce i walizki transportowe
• Dokumentacja continuity: aparat/telefon, system katalogowania zdjęć i opisów zestawów