Scenograf

Alternatywne, neutralne płciowo nazwy dla stanowiska: Scenograf

Polskie propozycje

• Scenograf / Scenografka
• Osoba pracująca jako scenograf
• Specjalista / Specjalistka ds. scenografii
• Projektant / Projektantka scenografii
• Kandydat / Kandydatka na stanowisko scenografa

Angielskie propozycje

• Set Designer
• Production Designer

Zarobki na stanowisku Scenograf

W zależności od doświadczenia i formy współpracy możesz liczyć na zarobki od ok. 6 000 do 14 000 PLN brutto miesięcznie (przy etacie lub stałej współpracy). W projektach filmowych i reklamowych rozliczanych „za produkcję” stawki mogą być wyższe, ale dochód bywa nieregularny.

Na poziom wynagrodzenia wpływają m.in.:

• Doświadczenie zawodowe i portfolio (rozpoznawalne realizacje)
• Region/miasto (Warszawa, Kraków, Wrocław, Trójmiasto vs. mniejsze ośrodki)
• Branża/sektor (teatr instytucjonalny, film/serial, reklama, eventy)
• Skala produkcji i budżet (duże plany, zdjęcia zagraniczne, streaming)
• Zakres odpowiedzialności (scenografia całościowa, nadzór wykonawczy, kierowanie zespołem)
• Umiejętności narzędziowe (3D, technologia teatralna, znajomość materiałów)
• Forma rozliczeń (etat vs. dzieło/B2B, stawka projektowa)

Formy zatrudnienia i rozliczania: Scenograf

Scenografowie często pracują projektowo, w rytmie produkcji i premier, łącząc współpracę z kilkoma podmiotami w roku. W teatrach i instytucjach kultury spotyka się etaty, natomiast w filmie, reklamie i eventach dominują umowy cywilnoprawne oraz B2B.

• Umowa o pracę (pełny etat, część etatu) – częściej w teatrach, operach, instytucjach kultury
• Umowa zlecenie / umowa o dzieło – popularna przy konkretnych realizacjach (spektakl, serial, reklama)
• Działalność gospodarcza (B2B) – częsta przy stałej współpracy z domami produkcyjnymi i agencjami
• Praca tymczasowa / sezonowa – wzmożenie w sezonie eventowym i przy produkcjach zdjęciowych
• Współpraca freelancera z pracowniami scenograficznymi i ekipą artystyczną (kontrakty projektowe)

Typowe formy rozliczania to: wynagrodzenie za projekt (ryczałt za przygotowanie koncepcji i dokumentacji), stawka dzienna na planie/na próbach, stawka miesięczna przy dłuższych produkcjach oraz dodatkowo płatny nadzór autorski nad wykonaniem.

Zadania i obowiązki na stanowisku Scenograf

Zakres obowiązków scenografa obejmuje stworzenie i doprowadzenie do realizacji koncepcji plastycznej świata przedstawionego – od analizy scenariusza po nadzór nad wykonaniem dekoracji i rekwizytów, z uwzględnieniem budżetu i terminów.

• Konsultowanie z reżyserem ogólnych założeń artystycznych i funkcji scenografii w narracji
• Uzgadnianie koncepcji plastycznej oraz dostosowanie jej do koncepcji twórczej dzieła
• Analiza scenariusza, dokumentacji i materiałów referencyjnych (research epoki, miejsc, obyczajowości)
• Tworzenie scenopisu lub współpraca z reżyserem przy jego przygotowaniu
• Wykonywanie szkiców, moodboardów, makiet i dokumentacji projektowej (koncepcyjnej i technicznej)
• Współpraca z pracownią dekoracji przy dokumentacji techniczno-roboczej budowy scenografii
• Planowanie rozwiązań przestrzennych (ciągi komunikacyjne, ruch aktorów, ustawienia kamer/światła)
• Udział w planowaniu budżetu scenografii oraz weryfikacja kosztów z kierownictwem produkcji
• Wypożyczanie, dobór i odbiór elementów dekoracyjnych oraz rekwizytów (w tym weryfikacja jakości)
• Nadzór nad budową dekoracji, wykonaniem rekwizytów i pracami wykończeniowymi
• Koordynacja współpracowników i podwykonawców (stolarze, malarze, rzeźbiarze, rekwizytorzy)
• Kontrola terminów i optymalizacja kosztów bez obniżenia wartości artystycznej realizacji

Wymagane umiejętności i kwalifikacje: Scenograf

Wymagane wykształcenie

• Najczęściej: studia artystyczne/projektowe (scenografia, architektura wnętrz, wzornictwo, sztuki piękne) lub szkoły filmowe/teatralne
• Alternatywnie: kierunki techniczne uzupełnione mocnym portfolio i praktyką (modelarstwo, budownictwo sceniczne, grafika 3D)

Kompetencje twarde

• Projektowanie przestrzeni i kompozycji (skala, proporcje, perspektywa)
• Tworzenie dokumentacji: rysunek odręczny, rysunek techniczny, rzuty/przekroje
• Znajomość materiałów i technologii wykonania dekoracji (drewno, metal, tworzywa, tkaniny, malatura)
• Podstawy BHP pracy w warsztacie i na planie (bezpieczne rozwiązania konstrukcyjne)
• Budżetowanie i kosztorysowanie w ujęciu produkcyjnym (szacunki, oferty, porównania)
• Umiejętność pracy z oprogramowaniem 2D/3D i przygotowania plików dla wykonawców
• Współpraca z pionem operatorskim, oświetleniowym i kostiumowym (spójność wizualna)

Kompetencje miękkie

• Komunikacja i umiejętność negocjacji (reżyser, producent, wykonawcy)
• Zarządzanie czasem i priorytetami w warunkach presji terminu
• Odporność na stres i elastyczność (zmiany na etapie prób/zdjęć)
• Odpowiedzialność i dokładność (bezpieczeństwo, zgodność z projektem)
• Kreatywność oraz umiejętność uzasadniania decyzji artystycznych

Certyfikaty i licencje

• Szkolenia BHP i ppoż. wymagane przez pracodawcę/produkcję (często wewnętrzne)
• Kursy CAD/3D (np. AutoCAD/SketchUp/Blender) – cenione, choć nieformalne
• Uprawnienia do obsługi wybranych narzędzi/wózków/podnośników – przydatne, gdy produkcja tego wymaga

Specjalizacje i ścieżki awansu: Scenograf

Warianty specjalizacji

• Scenografia teatralna – projektowanie dekoracji pod język sceny, próby, zmiany dekoracji i logistykę kulis
• Scenografia filmowa i serialowa – praca z kamerą, set dressing, realia planu zdjęciowego i ciągłość ujęć
• Scenografia reklamowa – szybkie terminy, mocny nacisk na detal, branding i efekt wizualny
• Scenografia eventowa i wystawiennicza – przestrzenie dla publiczności, doświadczenie widza, przepływy i bezpieczeństwo
• Scenografia VR/LED (wirtualna) – integracja projektów 3D z produkcją wirtualną, ekrany LED, prewizualizacja

Poziomy stanowisk

• Junior / Początkujący – asysta scenografa, research, moodboardy, inwentaryzacje, wsparcie dokumentacji
• Mid / Samodzielny – samodzielne projekty w mniejszej skali, odpowiedzialność za część dekoracji
• Senior / Ekspert – prowadzenie całości scenografii, zespół wykonawczy, decyzje budżetowe i artystyczne
• Kierownik / Manager – head of department / production designer (w filmie), kierowanie pionem artystycznym i procesem

Możliwości awansu

Typowa ścieżka to przejście od asystenta/asystentki do samodzielnych realizacji, następnie do roli scenografa prowadzącego (z nadzorem autorskim i odpowiedzialnością budżetową). W filmie naturalnym krokiem bywa funkcja production designera lub kierowanie pionem artystycznym, a w teatrach – stała współpraca z instytucją i prowadzenie dużych premier. Częstą formą „awansu” jest też wejście do większych produkcji (seriale premium, kino, kampanie reklamowe) dzięki rozpoznawalnemu portfolio.

Ryzyka i wyzwania w pracy: Scenograf

Zagrożenia zawodowe

• Kontakt z pyłami, farbami, klejami i rozpuszczalnikami w pracowniach oraz ryzyko alergii/podrażnień
• Ryzyko urazów przy pracy w warsztacie i podczas montażu (narzędzia, ciężkie elementy, praca na wysokości)
• Przeciążenie układu ruchu i wzroku (długie godziny przy komputerze, noszenie próbek, częste dojazdy)

Wyzwania w pracy

• Presja czasu i częste zmiany koncepcji w trakcie prób/zdjęć
• Ograniczenia budżetowe i konieczność optymalizacji bez utraty jakości artystycznej
• Koordynacja wielu wykonawców oraz komunikacja między pionami (reżyseria, zdjęcia, światło, produkcja)
• Utrzymanie spójności wizualnej i „ciągłości” scenografii w długich produkcjach

Aspekty prawne

Scenograf zwykle odpowiada za należyte wykonanie projektu i nadzór autorski w zakresie umowy, a w praktyce również za zgodność rozwiązań z zasadami BHP i wymogami obiektu (np. sceny teatralnej, planu, hali eventowej). Istotne są też prawa autorskie do projektu scenografii oraz ustalenia licencyjne dotyczące wykorzystania wizerunków/obiektów, wypożyczonych rekwizytów i znaków towarowych w kadrze.

Perspektywy zawodowe: Scenograf

Zapotrzebowanie na rynku pracy

Zapotrzebowanie utrzymuje się na stosunkowo stałym poziomie, z okresowymi wzrostami wraz z intensyfikacją produkcji serialowych, reklamowych i eventowych. Rynek jest jednak projektowy i konkurencyjny: kluczowe są rekomendacje, sieć kontaktów oraz portfolio. W dużych miastach i ośrodkach produkcyjnych łatwiej o kolejne realizacje, natomiast w mniejszych regionach dominują pojedyncze zlecenia.

Wpływ sztucznej inteligencji

AI jest przede wszystkim narzędziem wspierającym: przyspiesza research, generowanie moodboardów, szybkie warianty koncepcji i wstępne wizualizacje. Nie zastąpi jednak odpowiedzialności scenografa za spójność artystyczną, realność wykonania, bezpieczeństwo, logistykę oraz współpracę z reżyserem i ekipą. Największą przewagę zyskają osoby, które połączą kompetencje artystyczne z umiejętnym wykorzystaniem AI i narzędzi 3D.

Trendy rynkowe

Widoczne są: rosnące wykorzystanie prewizualizacji 3D i wirtualnych lokacji, większa standaryzacja dokumentacji technicznej, nacisk na zrównoważone materiały i ponowne użycie elementów dekoracji, a także ściślejsza współpraca scenografii z VFX i produkcją wirtualną (LED/green screen). Coraz częściej oczekuje się też umiejętności pracy w szybkim cyklu iteracji (testy kamerowe, korekty pod światło i obiektywy).

Typowy dzień pracy: Scenograf

Typowy dzień zależy od etapu projektu: inaczej wygląda okres koncepcyjny, inaczej budowa dekoracji, a jeszcze inaczej dni zdjęciowe lub próby generalne. Najczęściej praca łączy działania projektowe, konsultacje i nadzór wykonawczy.

• Poranne obowiązki – przegląd harmonogramu produkcji, lista priorytetów, szybkie uzgodnienia z reżyserem/produkcją
• Główne zadania w ciągu dnia – praca nad szkicami i dokumentacją, wybór materiałów, zamówienia, korekty projektu pod budżet
• Spotkania, komunikacja – konsultacje z pracownią dekoracji, rekwizytornią, oświetleniem i operatorem; odbiory elementów i testy na scenie/planie
• Zakończenie dnia – kontrola postępu prac, aktualizacja kosztów, przygotowanie zadań na kolejny dzień; w okresach intensywnych także obecność na próbach/zdjęciach do późnych godzin

Narzędzia i technologie: Scenograf

Scenograf korzysta zarówno z narzędzi projektowych, jak i z rozwiązań wspierających nadzór wykonawczy. Dobór narzędzi zależy od branży (teatr vs. film) i preferencji zespołu.

• Oprogramowanie 2D: AutoCAD lub alternatywy CAD do rzutów i przekrojów
• Oprogramowanie 3D: SketchUp, Blender, 3ds Max lub podobne do modelowania i prewizualizacji
• Narzędzia graficzne: Adobe Photoshop/Illustrator, Procreate lub podobne do moodboardów i szkiców
• Arkusze i budżety: Excel/Google Sheets do kosztorysów i zestawień
• Narzędzia organizacyjne: Trello/Notion/ShotGrid (w produkcjach) do zadań i akceptacji
• Narzędzia warsztatowe (po stronie pracowni): elektronarzędzia stolarskie, malarskie, modelarskie; środki pomiarowe (miarka, laser)

W praktyce szczególnie ceniona jest umiejętność przygotowania czytelnej dokumentacji dla wykonawców oraz sprawne wprowadzanie zmian w projekcie.