Modelarz odlewniczy

Alternatywne, neutralne płciowo nazwy dla stanowiska: Modelarz odlewniczy

Polskie propozycje

• Modelarz odlewniczy / Modelarka odlewnicza
• Specjalista / Specjalistka ds. modeli i oprzyrządowania odlewniczego
• Osoba na stanowisku modelarza w odlewni
• Pracownik / Pracowniczka modelarni odlewniczej
• Kandydat / Kandydatka na stanowisko modelarza odlewniczego

Angielskie propozycje

• Foundry Patternmaker
• Foundry Tooling Technician

Zarobki na stanowisku Modelarz odlewniczy

W zależności od doświadczenia i miejsca pracy możesz liczyć na zarobki od ok. 5500 do 9500 PLN brutto miesięcznie. W wyspecjalizowanych narzędziowniach oraz przy pracy na formach metalowych, CNC lub przy prototypach stawki mogą być wyższe.

• Doświadczenie zawodowe (samodzielność, praca na tolerancjach, prototypy)
• Region/miasto (ośrodki przemysłowe zwykle płacą więcej)
• Branża/sektor (automotive, lotnictwo, energetyka, odlewy precyzyjne)
• Certyfikaty i specjalizacje (np. obsługa CNC, czytanie dokumentacji CAD, metrologia)
• Tryb pracy (zmiany, nadgodziny, delegacje, dyżury uruchomieniowe)
• Rodzaj oprzyrządowania (modele drewniane vs. metalowe formy ciśnieniowe/odśrodkowe)

Formy zatrudnienia i rozliczania: Modelarz odlewniczy

Najczęściej Modelarz odlewniczy pracuje w odlewniach, modelarniach i narzędziowniach jako pracownik produkcyjny lub techniczny. Spotyka się także współpracę projektową przy prototypach i krótkich seriach.

• Umowa o pracę (pełny etat, czasem część etatu)
• Umowa zlecenie / umowa o dzieło (pojedyncze modele, naprawy, projekty prototypowe)
• Działalność gospodarcza (B2B) (wykonawstwo oprzyrządowania, usługi dla kilku zakładów)
• Praca tymczasowa / sezonowa (rzadziej; raczej przy spiętrzeniach zamówień i uruchomieniach)
• Inne: staż/praktyki zawodowe w modelarni lub narzędziowni

Typowe formy rozliczania to wynagrodzenie miesięczne (podstawa + premie jakościowe/produkcyjne) lub stawka godzinowa. W projektach zewnętrznych bywa rozliczenie za wykonanie kompletnego modelu/formy lub etap prac.

Zadania i obowiązki na stanowisku Modelarz odlewniczy

Zakres obowiązków obejmuje wykonywanie modeli i oprzyrządowania odlewniczego, ich montaż, uzbrajanie oraz kontrolę wymiarową, tak aby odlewy mogły być wykonywane powtarzalnie i zgodnie z dokumentacją.

• Wykonywanie elementów i całych modeli odlewniczych (drewno, metal, tworzywa, masy ceramiczne)
• Wykonywanie i zbrojenie rdzenic oraz płyt modelowych
• Montaż modeli na płytach modelowych i przygotowanie pod proces formowania
• Wykonywanie elementów form metalowych do odlewania grawitacyjnego, ciśnieniowego i odśrodkowego
• Montaż form metalowych oraz ich uzbrajanie (np. siłowniki pneumatyczne/hydrauliczne, elementy prowadzące)
• Wykonywanie i montaż matryc do wytwarzania modeli woskowych
• Kontrola wymiarowa kształtów omodelowania i oprzyrządowania (pomiary, sprawdzenie tolerancji)
• Wykonywanie oprzyrządowania formierskiego (skrzynki formierskie, sworznie centrujące, sprawdziany)
• Wykonywanie oprzyrządowania specjalnego (np. przyrządy do szlifowania i montażu rdzeni)
• Naprawy, regeneracje i modyfikacje istniejących modeli oraz form po próbach odlewniczych
• Współpraca z technologiem odlewnictwa, formiernią i kontrolą jakości przy uruchomieniach
• Przestrzeganie zasad BHP i stosowanie środków ochrony indywidualnej

Wymagane umiejętności i kwalifikacje: Modelarz odlewniczy

Wymagane wykształcenie

• Najczęściej wykształcenie zawodowe lub średnie techniczne: mechanika, obróbka skrawaniem, odlewnictwo, mechatronika, stolarstwo przemysłowe
• Dodatkowym atutem jest szkoła branżowa/technikum w kierunkach okołodlewniczych lub kursy specjalistyczne

Kompetencje twarde

• Czytanie rysunku technicznego i dokumentacji wykonawczej
• Znajomość podstaw technologii odlewniczych (skurcz, naddatki, podziały formy, układy wlewowe – w zakresie współpracy)
• Umiejętność wykonywania modeli i oprzyrządowania z różnych materiałów (drewno, metal, tworzywa)
• Podstawy obróbki ręcznej i maszynowej (cięcie, szlifowanie, wiercenie, frezowanie – zależnie od zakładu)
• Metrologia warsztatowa: suwmiarka, mikrometr, czujnik zegarowy, sprawdziany
• Montaż i pasowanie elementów, dbanie o powtarzalność i trwałość oprzyrządowania
• Podstawy pneumatyki/hydrauliki przy uzbrajaniu form (mile widziane)
• Podstawowa obsługa CAD/CAM lub współpraca z działem konstrukcyjnym (atut)

Kompetencje miękkie

• Dokładność i cierpliwość (praca na tolerancjach i powtarzalności)
• Dobra organizacja pracy i odpowiedzialność za jakość
• Umiejętność współpracy z produkcją i technologią (uzgodnienia poprawek)
• Myślenie przyczynowo-skutkowe (diagnoza błędów modeli/form i ich wpływu na odlew)

Certyfikaty i licencje

• Uprawnienia do obsługi wózków jezdniowych/UTB (jeśli dotyczy stanowiska i zakładu)
• Szkolenia BHP oraz ppoż. wymagane w zakładach przemysłowych
• Kursy CNC, metrologii lub rysunku technicznego (atut rekrutacyjny)

Specjalizacje i ścieżki awansu: Modelarz odlewniczy

Warianty specjalizacji

• Modele drewniane i z tworzyw sztucznych – praca warsztatowa, często krótkie serie i prototypy
• Formy metalowe (kokile, formy ciśnieniowe/odśrodkowe) – większy udział obróbki metalu, montażu i uzbrajania
• Oprzyrządowanie do odlewów precyzyjnych – matryce do modeli woskowych, wysoka dokładność i kontrola jakości
• Modelarnia + CNC/CAD – współpraca z konstrukcją, wprowadzanie zmian, wykonywanie elementów na maszynach sterowanych numerycznie

Poziomy stanowisk

• Junior / Początkujący – prace pomocnicze, elementy modeli, podstawowe pomiary
• Mid / Samodzielny – wykonywanie kompletnych modeli i płyt, samodzielne pasowanie i montaż
• Senior / Ekspert – prototypy, uruchomienia, dobór technologii wykonania oprzyrządowania, rozwiązywanie problemów jakościowych
• Kierownik / Manager – brygadzista modelarni, lider narzędziowni, planowanie zadań i nadzór jakości

Możliwości awansu

Typowa ścieżka rozwoju prowadzi od prac pomocniczych w modelarni do samodzielnego wykonawcy modeli i oprzyrządowania. Z czasem możliwa jest specjalizacja w formach metalowych lub odlewach precyzyjnych, a także przejście do roli lidera zespołu, kontrolera jakości oprzyrządowania lub technologa/koordynatora uruchomień (zwłaszcza przy wsparciu wiedzy CAD i procesowej).

Ryzyka i wyzwania w pracy: Modelarz odlewniczy

Zagrożenia zawodowe

• Urazy mechaniczne przy pracy narzędziami i maszynami (skaleczenia, przygniecenia, odpryski)
• Hałas i zapylenie podczas obróbki (szlifowanie, cięcie) oraz kontakt z pyłami z tworzyw/mas
• Obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego (przenoszenie elementów, długotrwała praca stojąca)
• Kontakt z substancjami chemicznymi (kleje, żywice, rozpuszczalniki) – zależnie od technologii

Wyzwania w pracy

• Wysoka odpowiedzialność za dokładność – błąd w modelu może generować serię braków i duże koszty
• Praca pod presją terminów, szczególnie przy prototypach i uruchomieniach
• Konieczność łączenia rzemiosła z techniką (pasowanie, metrologia, czasem pneumatyka/hydraulika)
• Częste poprawki po testach odlewniczych i iteracyjne dopracowywanie oprzyrządowania

Aspekty prawne

Zawód nie jest w Polsce zawodem regulowanym w sensie licencji państwowej. Obowiązują natomiast przepisy Kodeksu pracy, BHP, ocena ryzyka zawodowego oraz instrukcje stanowiskowe. W zależności od zakładu mogą być wymagane uprawnienia do obsługi wybranych maszyn/urządzeń (np. UTB) i szkolenia dopuszczające do pracy.

Perspektywy zawodowe: Modelarz odlewniczy

Zapotrzebowanie na rynku pracy

Zapotrzebowanie na doświadczonych modelarzy odlewniczych w Polsce zwykle utrzymuje się na stabilnym poziomie, z okresowymi wzrostami w regionach o silnym przemyśle (odlewnie, automotive, producenci maszyn). Zawód jest niszowy i rzemieślniczy, a kompetencje praktyczne są trudne do szybkiego zastąpienia, co sprzyja utrzymaniu popytu na specjalistów.

Wpływ sztucznej inteligencji

AI częściej będzie wspierać tę pracę niż ją zastępować: pomoże w analizie dokumentacji, wykrywaniu kolizji, optymalizacji procesu (np. poprzez symulacje i podpowiedzi zmian konstrukcyjnych) oraz w kontroli jakości (wizja maszynowa). Rdzeń zawodu – wykonanie, pasowanie, montaż i praktyczna ocena wykonalności – pozostanie zależny od kompetencji manualnych i doświadczenia. Szansą jest szybsza iteracja prototypów i lepsza komunikacja z konstrukcją, a wyzwaniem konieczność podnoszenia kompetencji cyfrowych.

Trendy rynkowe

Rośnie udział CAD/CAM i CNC w przygotowaniu oprzyrządowania, a także wykorzystywanie skanowania 3D oraz pomiarów współrzędnościowych do kontroli. W wielu zakładach rozwija się szybkie prototypowanie (np. druk 3D elementów pomocniczych, modele z tworzyw) oraz większy nacisk na powtarzalność i standaryzację. Coraz ważniejsze są też wymagania jakościowe klientów (PPAP w automotive, pełna identyfikowalność zmian) i kultura bezpieczeństwa pracy.

Typowy dzień pracy: Modelarz odlewniczy

Dzień pracy koncentruje się na wykonaniu lub modyfikacji modeli i oprzyrządowania oraz na kontroli wymiarowej przed przekazaniem do formierni lub na próby odlewnicze. Dużo czasu zajmuje pasowanie elementów i dopracowanie detali, które wpływają na jakość odlewu.

• Poranne obowiązki: przegląd zleceń, rysunków i zmian; przygotowanie materiałów oraz narzędzi
• Główne zadania w ciągu dnia: wykonywanie elementów modelu/formy, montaż na płycie modelowej, zbrojenie, szlifowanie, dopasowanie
• Spotkania, komunikacja: krótkie uzgodnienia z technologiem/produkacją, konsultacje po próbach odlewniczych, przekazanie uwag do konstrukcji
• Zakończenie dnia: kontrola wymiarowa, oznaczenie i zabezpieczenie oprzyrządowania, porządek na stanowisku, raport postępu

Narzędzia i technologie: Modelarz odlewniczy

Modelarz odlewniczy korzysta zarówno z narzędzi ręcznych, jak i maszyn warsztatowych. W nowocześniejszych zakładach pojawiają się także narzędzia cyfrowe (CAD, pomiary 3D) wspierające wykonanie i kontrolę oprzyrządowania.

• Narzędzia ręczne: pilniki, dłuta, skrobaki, młotki, wkrętarki, przyrządy do pasowania
• Narzędzia pomiarowe: suwmiarka, mikrometr, czujniki zegarowe, kątowniki, sprawdziany
• Elektronarzędzia i obróbka: szlifierki, wiertarki, piły, frezarki, tokarki (zależnie od modelarni)
• Wyposażenie montażowe: imadła, ściski, stoły traserskie, elementy bazujące i centrujące
• Materiały i chemia warsztatowa: kleje, żywice, masy naprawcze, środki do zabezpieczania powierzchni
• Technologie wspierające: CAD (np. do podglądu dokumentacji), CNC (w zakładach z obróbką numeryczną), skanowanie/pomiary 3D (tam gdzie dostępne)