Fizyk medyczny

Alternatywne, neutralne płciowo nazwy dla stanowiska: Fizyk medyczny

Polskie propozycje

• Fizyk medyczny / Fizyczka medyczna
• Specjalista / Specjalistka fizyki medycznej
• Osoba pracująca jako fizyk medyczny
• Kandydat / Kandydatka na stanowisko fizyka medycznego
• Ekspert / Ekspertka ds. fizyki medycznej i dozymetrii

Angielskie propozycje

• Medical Physicist
• Clinical Medical Physicist

Zarobki na stanowisku Fizyk medyczny

W zależności od doświadczenia i miejsca pracy możesz liczyć na zarobki od ok. 8 000 do 16 000 PLN brutto miesięcznie, a na stanowiskach eksperckich lub kierowniczych także więcej.

Na poziom wynagrodzenia wpływają m.in.:

• Doświadczenie zawodowe (samodzielność w QA, planowaniu leczenia, audytach)
• Region/miasto (duże ośrodki kliniczne i wojewódzkie zwykle płacą więcej)
• Branża/sektor (szpital publiczny, prywatna sieć medyczna, producent/serwis aparatury)
• Zakres odpowiedzialności (radioterapia vs. medycyna nuklearna/diagnostyka; funkcje koordynacyjne)
• Dyżury, gotowość, praca zmianowa i dodatki (jeśli występują)
• Certyfikaty i specjalizacje (np. obszary radioterapii, dozymetria, QA, audyty)
• Znajomość zaawansowanych systemów planowania i procedur (IMRT/VMAT, stereotaksja)

Formy zatrudnienia i rozliczania: Fizyk medyczny

Najczęściej fizycy medyczni pracują w podmiotach leczniczych (szpitale, centra onkologii, pracownie diagnostyczne) oraz w firmach dostarczających i serwisujących aparaturę medyczną.

• Umowa o pracę (pełny etat; czasem część etatu przy pracy w kilku ośrodkach)
• Umowa zlecenie (np. dodatkowe dyżury, wsparcie QA, okresowe audyty/uruchomienia)
• Działalność gospodarcza (B2B) (częściej w konsultingu, audytach, szkoleniach, współpracy z firmami technologicznymi)
• Praca tymczasowa / sezonowa (rzadko; raczej kontrakty projektowe przy wdrożeniach urządzeń)
• Kontrakty projektowe (np. commissioning aparatury, testy akceptacyjne, walidacje)

Typowe formy rozliczania to wynagrodzenie miesięczne (etat) oraz stawka godzinowa/dzienna przy pracach dodatkowych, audytach i wdrożeniach. Prowizje są nietypowe (mogą wystąpić w rolach sprzedażowo-konsultingowych u producentów sprzętu).

Zadania i obowiązki na stanowisku Fizyk medyczny

Zakres obowiązków łączy fizykę radiacyjną, kontrolę jakości aparatury i procedur medycznych oraz dozymetrię, tak aby zapewnić skuteczne leczenie i bezpieczeństwo radiologiczne.

• Udział w planowaniu radioterapii i weryfikacji planów leczenia (dobór parametrów, ocena rozkładów dawki)
• Wyznaczanie, weryfikacja i dokumentowanie dawek promieniowania dla pacjentów (dozymetria kliniczna)
• Kontrola jakości (QA) akceleratorów liniowych, aparatury brachyterapii i urządzeń dozymetrycznych
• Testy odbiorcze i okresowe, walidacje oraz „commissioning” nowej aparatury i oprogramowania
• Zapewnienie jakości w diagnostyce obrazowej (RTG, TK, fluoroskopia, mammografia, MRI, USG – zależnie od profilu jednostki)
• Ocena jakości obrazów diagnostycznych oraz optymalizacja parametrów badań pod kątem dawki i jakości
• W medycynie nuklearnej: nadzór nad procedurami z radionuklidami, pomiary i kontrola jakości sprzętu
• Ocena narażenia personelu i osób postronnych; analiza ryzyka radiacyjnego
• Współpraca z inspektorem ochrony radiologicznej (IOR) i udział w systemie ochrony radiologicznej
• Tworzenie i aktualizacja procedur, instrukcji oraz dokumentacji wymaganej przez przepisy i akredytacje
• Szkolenie personelu medycznego z zasad bezpieczeństwa radiologicznego i jakości
• Udział w audytach wewnętrznych/zewnętrznych i analizie zdarzeń niepożądanych związanych z promieniowaniem

Wymagane umiejętności i kwalifikacje: Fizyk medyczny

Wymagania regulacyjne

To zawód funkcjonujący w silnie regulowanym obszarze ochrony radiologicznej. W praktyce klinicznej wymagane są kwalifikacje zgodne z przepisami dotyczącymi bezpiecznego stosowania promieniowania jonizującego w medycynie (m.in. uprawnienia/kompetencje przewidziane dla fizyka medycznego w jednostkach wykonujących ekspozycje medyczne), a pracodawcy często oczekują udokumentowanego przygotowania klinicznego oraz znajomości procedur ochrony radiologicznej.

Wymagane wykształcenie

• Studia wyższe (najczęściej magisterskie) z fizyki, fizyki medycznej, inżynierii biomedycznej lub kierunków pokrewnych
• Przygotowanie do pracy klinicznej w obszarze radioterapii/diagnostyki/medycyny nuklearnej (staże, praktyki, szkolenia specjalistyczne)

Kompetencje twarde

• Dozymetria i metrologia promieniowania (pomiary, kalibracje, niepewności pomiarowe)
• Kontrola jakości aparatury (procedury QA/QC, testy okresowe, analiza trendów)
• Znajomość technik radioterapii (np. IMRT/VMAT, stereotaksja – zależnie od ośrodka)
• Podstawy obrazowania medycznego i optymalizacji jakości obrazu vs. dawka
• Analiza danych i statystyka; praca z raportami, protokołami i dokumentacją
• Obsługa specjalistycznego oprogramowania (systemy planowania leczenia, systemy QA, narzędzia do analizy obrazów)
• Znajomość przepisów i standardów ochrony radiologicznej oraz procedur klinicznych

Kompetencje miękkie

• Dokładność i odpowiedzialność (praca „zero błędów” w krytycznym obszarze medycyny)
• Komunikacja z lekarzami, elektroradiologami, technikami i inżynierami serwisu
• Umiejętność pracy pod presją czasu (np. awarie sprzętu, pilne przypadki kliniczne)
• Organizacja pracy i priorytetyzacja zadań (QA, klinika, dokumentacja)
• Myślenie analityczne i rozwiązywanie problemów technicznych

Certyfikaty i licencje

• Szkolenia i uprawnienia z ochrony radiologicznej (w zależności od roli i wymagań pracodawcy)
• Kursy specjalistyczne z dozymetrii, QA, radioterapii, medycyny nuklearnej (np. prowadzone przez ośrodki kliniczne i towarzystwa naukowe)

Specjalizacje i ścieżki awansu: Fizyk medyczny

Warianty specjalizacji

• Radioterapia onkologiczna – planowanie i weryfikacja leczenia, QA akceleratorów, techniki zaawansowane (IMRT/VMAT, stereotaksja)
• Medycyna nuklearna – praca z radionuklidami w diagnostyce i terapii, kontrola jakości gamma-kamer/PET, dozymetria pacjenta
• Diagnostyka obrazowa – optymalizacja protokołów i dawek, kontrola jakości RTG/TK/mammografii/MRI/USG (zależnie od profilu)
• Ochrona radiologiczna i audyty – oceny narażenia, procedury bezpieczeństwa, przygotowanie do kontroli i akredytacji
• R&D/producent aparatury – testy, walidacje, wdrożenia kliniczne, szkolenia użytkowników, wsparcie aplikacyjne

Poziomy stanowisk

• Junior / Początkujący – wsparcie pomiarów, podstawowe testy QA pod nadzorem, nauka procedur klinicznych
• Mid / Samodzielny – samodzielne QA, udział w planowaniu leczenia, prowadzenie części procedur i dokumentacji
• Senior / Ekspert – odpowiedzialność za złożone techniki, commissioning, protokoły, audyty, mentoring
• Kierownik / Manager – koordynacja zespołu fizyków, harmonogramy QA, budżet, standardy jakości, współpraca z dyrekcją

Możliwości awansu

Typowa ścieżka to przejście od roli wspierającej do samodzielnego fizyka klinicznego, następnie specjalisty w wybranym obszarze (np. stereotaksja, medycyna nuklearna, QA systemowe). Kolejny krok to funkcje koordynacyjne (lider pracowni, koordynator QA) lub kierownicze (kierownik zakładu/pracowni fizyki medycznej). Alternatywnie możliwy jest rozwój w stronę producentów aparatury (inżynier aplikacyjny), audytów, szkoleń lub pracy naukowo-badawczej.

Ryzyka i wyzwania w pracy: Fizyk medyczny

Zagrożenia zawodowe

• Kontakt z promieniowaniem jonizującym w strefach kontrolowanych (ryzyko minimalizowane procedurami, osłonami i dozymetrią osobistą)
• Obciążenie psychiczne wynikające z odpowiedzialności za bezpieczeństwo pacjentów i poprawność obliczeń/pomiarów
• Ryzyko błędów proceduralnych przy presji czasu (np. awarie, pilne przypadki kliniczne)

Wyzwania w pracy

• Nadążanie za szybkim rozwojem technologii (nowe techniki radioterapii, nowe algorytmy rekonstrukcji, hybrydowe modalności obrazowania)
• Łączenie pracy „klinicznej” z wymaganiami dokumentacyjnymi, audytami i kontrolą jakości
• Komunikacja między różnymi grupami zawodowymi (lekarze, technicy, pielęgniarki, serwis, administracja)
• Zarządzanie ryzykiem i jakością przy ograniczonych zasobach sprzętowych/czasowych

Aspekty prawne

Praca odbywa się w reżimie przepisów dotyczących ochrony radiologicznej i ekspozycji medycznych. Fizyk medyczny współuczestniczy w zapewnieniu zgodności z procedurami, standardami jakości oraz wymaganiami kontroli (wewnętrznej i zewnętrznej). W praktyce oznacza to wysoką odpowiedzialność zawodową za poprawność pomiarów, testów QA i dokumentacji, a także udział w analizie zdarzeń niepożądanych.

Perspektywy zawodowe: Fizyk medyczny

Zapotrzebowanie na rynku pracy

Zapotrzebowanie na fizyków medycznych w Polsce utrzymuje się na stabilnie wysokim poziomie, a w części regionów rośnie. Wynika to z rosnącej liczby procedur onkologicznych, modernizacji pracowni (nowe akceleratory, PET/CT, SPECT/CT, nowoczesne TK) oraz coraz wyższych wymagań jakościowych i bezpieczeństwa. Dodatkowo wiele ośrodków rozwija zaawansowane techniki leczenia i diagnostyki, które wymagają doświadczonych specjalistów od QA i dozymetrii.

Wpływ sztucznej inteligencji

AI jest głównie szansą: automatyzuje część analiz (np. segmentacje, wstępne planowanie, analiza obrazów i trendów QA), ale nie eliminuje roli fizyka medycznego. Zwiększy się nacisk na walidację algorytmów, kontrolę jakości danych i nadzór nad bezpieczeństwem klinicznym (czy system działa poprawnie dla konkretnych pacjentów i urządzeń). W praktyce fizyk będzie częściej pełnić rolę „opiekuna jakości” modeli i procesów oraz eksperta od ryzyka.

Trendy rynkowe

Widać rozwój radioterapii precyzyjnej (stereotaksja, adaptacyjne planowanie, lepsza weryfikacja obrazowa), coraz większą automatyzację QA i monitorowanie parametrów urządzeń, a także integrację danych (PACS/RIS, systemy planowania, rejestry). Rośnie też znaczenie standardów jakości, audytów oraz cyberbezpieczeństwa systemów medycznych, co wpływa na codzienną pracę i wymagane kompetencje.

Typowy dzień pracy: Fizyk medyczny

Dzień pracy zależy od specjalizacji (radioterapia, diagnostyka obrazowa, medycyna nuklearna), ale zwykle łączy zadania kliniczne, pomiary QA i analizę danych.

• Poranne obowiązki: przegląd harmonogramu urządzeń i zabiegów, weryfikacja zgłoszeń (np. od techników, serwisu), zaplanowanie testów QA
• Główne zadania w ciągu dnia: pomiary i testy kontrolne aparatury, analiza wyników i porównanie z tolerancjami; w radioterapii weryfikacja planów leczenia i przygotowanie dokumentacji do napromieniania
• Spotkania, komunikacja: konsultacje z lekarzami radioterapeutami i technikami elektroradiologii, uzgadnianie zmian w protokołach, kontakt z IOR i serwisem w razie niezgodności
• Zakończenie dnia: raportowanie wyników QA, aktualizacja procedur lub rejestrów, przygotowanie planu działań na kolejny dzień (np. testy okresowe, commissioning)

Narzędzia i technologie: Fizyk medyczny

Fizyk medyczny korzysta ze specjalistycznej aparatury pomiarowej i oprogramowania klinicznego. Zestaw narzędzi zależy od obszaru (radioterapia/diagnostyka/medycyna nuklearna) i wyposażenia ośrodka.

• Akceleratory liniowe i systemy radioterapii (w tym urządzenia do brachyterapii – zależnie od ośrodka)
• Systemy planowania leczenia (TPS) oraz systemy weryfikacji i zarządzania terapią
• Fantomy dozymetryczne (np. wodne i stałe), matryce detektorów, komory jonizacyjne
• Dozymetry i mierniki promieniowania (w tym dozymetria osobista personelu)
• Sprzęt diagnostyczny: RTG, TK, mammografy, aparaty USG, MRI (w zakresie QA/oceny jakości)
• Urządzenia i systemy medycyny nuklearnej: gamma-kamery, SPECT/CT, PET/CT (w zakresie QA/kalibracji)
• Systemy obrazowania i archiwizacji (PACS/RIS) oraz narzędzia do analizy obrazów
• Oprogramowanie do analizy danych, statystyki i raportowania (arkusze kalkulacyjne, skrypty, bazy wyników QA)