Odśnieżanie dachu bez tragedii: BHP, sprzęt i prawa pracownika

Odśnieżanie dachu to praca „na już”, ale ryzyko jest realne

Zima co roku wymusza szybkie działania: zalegający śnieg obciąża konstrukcje, a sople zagrażają przechodniom. Jednak prace na wysokości należą do szczególnie niebezpiecznych. Państwowa Inspekcja Pracy poinformowała, że 15 stycznia 2026 r. doszło do kolejnego tragicznego zdarzenia: podczas odśnieżania dachu zginął 44-letni mężczyzna, który spadł z wysokości około 5,5 m (ustalenia OIP Lublin).

Nie są to odosobnione przypadki. Z danych PIP wynika, że w 2025 r. w badanych przez inspektorów 166 wypadkach związanych z upadkami z drabin, rusztowań i dachów poszkodowane zostały 169 osoby, w tym 34 doznały ciężkich obrażeń, a 22 poniosły śmierć. Co więcej, w 33,1% takich upadków skutkiem była śmierć lub ciężki uraz, a upadki te stanowiły 62,0% ogółu upadków z wysokości w Polsce.

Dla kogo ten poradnik?

• Dla pracodawców i zarządców obiektów – bo to oni zlecają prace, organizują sprzęt i odpowiadają za bezpieczne warunki
• Dla brygadzistów i koordynatorów – bo najwięcej „złych decyzji” zapada w terenie, pod presją czasu i pogody
• Dla pracowników sezonowych i ekip technicznych – bo mają prawo odmówić pracy w warunkach bezpośredniego zagrożenia

Zacznij od organizacji: strefa, pogoda, plan

PIP zwraca uwagę, że obecne warunki pogodowe są dodatkowym czynnikiem ryzyka i trzeba je uwzględniać, zlecając prace na zewnątrz. Najczęstszy błąd? „Damy radę szybko” – bez oceny warunków i zabezpieczeń.

Minimum organizacyjne przed wejściem na dach

• Oceń warunki: oblodzenie, wiatr, widoczność, stabilność podłoża i dojścia
• Wyznacz strefę niebezpieczną na dole: tak, aby nikt postronny nie znalazł się w zasięgu spadającego śniegu, brył lodu i sopli
• Zaplanuj komunikację: wejście/zejście, miejsce odkładania narzędzi, sposób transportu sprzętu
• Nie zmuszaj do „wychylania”: prace powinny być zorganizowane tak, by pracownik nie musiał wychylać się poza zabezpieczenia (wprost wskazuje to PIP)

Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki podkreśla, że pracę trzeba zorganizować tak, aby osoby zrzucające śnieg były zabezpieczone, a osoby postronne nie ucierpiały od spadających elementów (źródło: PIP).

Zabezpieczenia: balustrady albo skuteczna alternatywa

Jeśli praca odbywa się na powierzchniach na wysokości powyżej 1 m nad poziomem podłogi lub ziemi, na których mogą przebywać pracownicy, powinny być stosowane zabezpieczenia. PIP przypomina wymagania dla balustrad: poręcz ochronna na wysokości co najmniej 1,1 m, krawężnik co najmniej 0,15 m oraz poprzeczka pośrednia lub wypełnienie uniemożliwiające wypadnięcie.

Jeśli balustrad nie da się zastosować, trzeba wdrożyć inne skuteczne środki ochrony przed upadkiem – adekwatne do rodzaju i warunków pracy. W praktyce przy odśnieżaniu dachu najczęściej oznacza to:

• szelki bezpieczeństwa z linką przypiętą do stałych elementów konstrukcji (punktów kotwiczenia)
• hełm ochronny (PIP wskazuje jego stosowanie przy pracach wymagających dodatkowych zabezpieczeń)
• sprawdzone punkty mocowania – przed pracą należy ocenić ich stan techniczny i wytrzymałość

Drabiny, rusztowania, pomosty: sprzęt ma być stabilny i odebrany

Wypadki często zaczynają się od „drobiazgu”: rozstawionej na szybko drabiny, śliskiego stopnia, niezabezpieczonego rusztowania. PIP przypomina, że przy pracach na drabinach, rusztowaniach i innych podwyższeniach (do 2 m, jeśli praca nie wymaga wychylania i wymuszonych pozycji) trzeba zadbać, by urządzenia były stabilne, zabezpieczone przed zmianą położenia i miały wytrzymałość na przewidywane obciążenie.

Na co zwrócić uwagę przy pomostach roboczych?

• powierzchnia wystarczająca dla pracowników, narzędzi i materiałów
• podłoga pozioma, równa i trwale umocowana
• czytelna informacja o dopuszczalnym obciążeniu w widocznym miejscu

Przy rusztowaniach powyżej 2 m oraz podestach ruchomych wiszących szczególnie istotne jest bezpieczne dojście, stabilność i wytrzymałość, a także odbiór techniczny przed użytkowaniem w trybie przewidzianym przepisami. Rusztowania i podesty powinny spełniać wymagania Polskich Norm.

Twoje prawo jako pracownika: możesz przerwać pracę

Osoby zatrudnione (także sezonowo) często boją się odmówić. Tymczasem PIP przypomina jasno: jeśli warunki stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia albo praca zagraża innym, pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy i niezwłocznie powiadomić przełożonego. Gdy samo wstrzymanie nie usuwa zagrożenia, wolno oddalić się z miejsca zagrożenia. W takich przypadkach pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia i nie może ponosić negatywnych konsekwencji.

Checklista dla pracodawcy (do wdrożenia od dziś)

• Nie zlecaj „na żywioł”: plan, nadzór i ocena pogody to podstawa
• Zabezpiecz dół: strefa niebezpieczna + kontrola dostępu
• Zapewnij ochronę przed upadkiem: balustrady lub systemy asekuracyjne (szelki, linki, punkty kotwiczenia)
• Sprawdź sprzęt: stabilność drabin/pomostów, odbiory techniczne rusztowań
• Przeszkol i wyposaż: hełmy, właściwe procedury, jasne zasady przerwania prac

W odśnieżaniu dachów nie ma „bezpiecznej improwizacji”. Presja czasu nie może zastąpić zabezpieczeń – bo statystyki PIP pokazują, że konsekwencje upadku z wysokości są wyjątkowo często tragiczne.

Źródło: Państwowa Inspekcja Pracy, 2026-01-20, https://www.pip.gov.pl/aktualnosci/odsniezaj-dach-bezpiecznie